Wie bekent, zal het wel gedaan hebben

Wie een misdaad bekent, moet er wel iets mee te maken hebben. Je bent toch gek als je gaat toegeven dat je iemand hebt vermoord, terwijl je weet dat je onschuldig bent?...

Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie aan de Universiteit Maastricht:

‘Je kunt bijna iedereen tot een valse bekentenis krijgen. Kijk maar naar de Puttense moordzaak. Zeven jaar zaten twee mannen vast op basis van de valse bekentenis dat ze Christel Ambrosius verkracht en vermoord zouden hebben, en zelfs na hun vrijspraak waren velen nog niet van hun onschuld overtuigd. Pas nu de vermoedelijke dader met dna is opgespoord, begint Nederland te geloven dat ze onterecht veroordeeld waren.

‘Mensen kunnen het zich vaak niet voorstellen, maar onder psychische druk bezwijkt vrijwel iedereen. Dat hebben psychologische experimenten intussen wel aangetoond. Er is bijvoorbeeld een experiment gedaan waarbij deelnemers er ten onrechte van werden beschuldigd een bepaalde knop te hebben ingedrukt. Daardoor was er zogenaamd een computer gecrasht. De helft van deze deelnemers tekende vervolgens een formulier waarop ze schuld bekenden. Meldde zich ook nog een zogenaamde getuige van het incident, dan tekende maar liefst 98 procent. Ik vind dat schokkend. Kennelijk kunnen mensen er bij de geringste beschuldiging al toe over gaan iets te bekennen dat ze niet hebben gedaan.

‘Geen wonder dat er ook tijdens politieverhoren valse bekentenissen worden afgelegd. De psychische druk waaronder verdachten staan, is enorm. Ze zijn opgepakt, zitten in zo’n verhoorkamer, verwijderd van hun hele hebben en houen thuis, en worden urenlang, dagen achtereen ondervraagd. Bovendien voeren rechercheurs de druk vaak op. Dan zeggen ze: ‘We hebben al dna gevonden, dus we weten dat jij het gedaan hebt’, terwijl dat helemaal niet zo is. Of ze beloven dingen als: ‘Je mag naar huis als je nu bekent.’ En als jij je intussen zorgen maakt of de kat wel te eten krijgt, kun je op een gegeven moment denken: oké, laat ik maar zeggen dat ik het gedaan heb, dan kan ik mijn kat tenminste gaan verzorgen. Echt, zo banaal kan het zijn.

‘Natuurlijk is de een beter tegen psychische druk bestand dan de ander. Mensen die nog jong zijn, een verstandelijke handicap hebben of aan een psychische stoornis lijden, zijn extra kwetsbaar, en leggen onder druk eerder een valse bekentenis af. Maar het is dus de situatie die valse bekentenissen in de hand werkt. Dat kunnen maar weinig mensen bevatten. We zijn nou eenmaal sterk geneigd het gedrag van anderen toe te schrijven aan hun persoonlijke eigenschappen, niet aan de omstandigheden waarin ze zich bevinden.

‘Een bekentenis wordt dus gezien als bewijs van schuld, niet als een manier van iemand om aan een uitputtend, intimiderend verhoor te ontsnappen.

‘Dat zouden politie en justitie toch moeten weten, zou je zeggen. Maar ook zij kijken veel te weinig naar de manier waarop een bekentenis tot stand is gekomen. Als je verdachten vertelt dat ze gebruik kunnen maken van hun zwijgrecht, en ze leggen desondanks een bekentenis af, dan zal die verklaring wel waar zijn, denken ze vaak. Ze beseffen te weinig wat psychische druk met mensen kan doen.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden