Column

Wie begint als messias kan alleen maar dalen

In Amerikaanse media geeft president Obama interviews over zijn 'erfenis'. Zijn grootste hobby. Een half jaar na zijn aantreden in 2009 hield hij een diner in het Witte Huis met 9 prominente historici. Vraag: 'hoe kan ik een erfenis nalaten'? Nu bouwt hij aan het 'Obama Museum' in Chicago. Maar wat moet daar in? Foreign Policy concludeert dat Obama nooit heeft begrepen hoe de geschiedenis werkt.

Barack Obama. Beeld epa

Op het laatst ontwikkelde Obama grote haast om zijn 'erfenis' kleur te geven. Hij normaliseerde betrekkingen met Cuba, maar liet na de familie Castro te dwingen tot vrijlating van politieke gevangenen. Hij bezocht Vietnam en Hiroshima als een geste van historische Wiedergutmachung. Met twee besluiten regeert hij over zijn graf. Hij beschermde in de VN-Veiligheidsraad Israël niet tegen een resolutie die joodse nederzettingen in bezet gebied illegaal verklaart. Tegelijk kondigt hij sancties af tegen Rusland wegens vermeend hacken van de Democratische partij. Wederom werd Obama uitgemanoeuvreerd door de Russische president Poetin. Het Kremlin nam geen tegenmaatregelen en wacht rustig op Donald Trump. Zo wringt Poetin zich tussen hen beiden. Poetin schaakt; Obama damt.

Geen president begon met zoveel politiek en moreel krediet als Barack Obama in 2009; de eerste zwarte president. De media schilderde hem af als messias, zwarte verlosser, wereldburger, de nieuwe John F. Kennedy. Obama, zo meldde de New York Times, zou het 'postraciale Amerika' inluiden. Uiteraard een te hoog gespannen verwachting. Obama's levenservaring als straathoekwerker was gering en hij werkte als senator vooral aan zijn verkiezingscampagne. Obama zag zich als de Ronald Reagan van 'progressief Amerika'. Al zijn voorgangers waren op hun manier getekend door het leven. Obama was een zondagskind die zijn huidkleur inzette als handelsmerk, met een bijgekleurde biografie: Dreams from my father. Hij kreeg meteen de Nobelprijs voor de Vrede.

Kende Obama de mechanismen van de geschiedenis en het politieke handwerk voldoende om succesvol te zijn? Testterrein voor elke president: het Midden-Oosten. In Foreign Policy stelt David Greenberg. 'De boog van de geschiedenis is lang, maar het zal Obama's Syriëbeleid nooit vriendelijk beoordelen.'

Hij maakte steevast de verkeerde analyse. Voor hem is Israël de angel van het conflict, terwijl Iran dat is. Hij maakte Israël tot boosdoener en Iran tot 'partner'. Zo ondermijnde hij de positie van premier Netanyahu voor de verkiezingen van 2015. Amerikaans belastinggeld vloeide naar de Israëlische groep 'Victory15' met de leus: 'Iedereen, behalve Bibi'. Maar Netanyahu won.

Iran kreeg steeds Obama's voordeel van de twijfel. De atoomdeal moest dat land 'normaal' maken. Een volstrekte illusie. Iran verwierf macht via Irak en Syrië tot aan de Middellandse Zee, alsof het Perzisch Rijk herrees. Obama bekeek de gevolgen van zijn analysefout als toeschouwer. Zoals Irak bij Bush is Syrië de grote smet op Obama's blazoen. Ook West-Europa, Obama's grootste fan, ondervindt nu de politieke impact na een ongecontroleerde mensenstroom uit het Midden-Oosten.

Kernfout: Obama trok in 2012 een 'rode lijn' tegen gebruik van chemische wapens door de Syrische regering. Na overschrijding deed hij niets. Autocratische regimes grepen hun kansen: Rusland de Krim, China voltooide eilanden in de Zuid-Chinese zee, Noord-Korea hield extra atoomproeven en Iran werd het Pruisen van de regio.

In Amerika had Obama een unieke kans op raciale verzoening, maar hij versterkte identiteitspolitiek. Hij zag overal discriminatie en nodigde leiders van 'Black Lives Matter' uit in het Witte Huis. Leden van die beweging scandeerden in de straten van New York: 'kill a cop today'. Rassenrelaties verscherpten. Zwarte identiteitspolitiek genereerde blanke identiteitspolitiek bij het 'vergeten volk' en zo werd Donald Trump deel van Obama's erfenis.

Obamacare, de universele ziekteverzekering, viel uit elkaar wegens voortdurend stijgende premies omdat te weinig jongeren zich verzekerden. Maar Obama filosofeert liever over klimaatbeleid in 2050 dan over het medisch verzekeringswezen. Hij noemde de presidentsverkiezingen een referendum over zijn erfenis. Dat werd het. Obamacare bezegelde het lot van Obama's testament. Hij kan niet altijd anderen de schuld geven voor eigen falen.

Historici oordelen meestal milder over politieke leiders dan tijdgenoten. Bij Obama is het omgekeerde waarschijnlijker. Wie begint als messias kan alleen maar dalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.