'Who's Afraid moet te zien zijn'

Het Stedelijk Museum Amsterdam overweegt het 'onherstelbaar gerestaureerde' Who's Afraid of Red, Yellow and Blue van Barnett Newman weer terug te hangen op zaal. Een goed idee? Of moet het kapotgesneden en daarna met een verfroller opgelapte doek in de kelder blijven?

AMSTERDAM - Ralph Keuning, directeur Museum de Fundatie: 'Het is koudwatervrees om dat schilderij te verbergen. Ik heb een levendige herinnering aan dat schilderij en zou die ervaring graag nog een keer ondergaan. De kleuren overspoelden je echt. Er is nu ook urgentie om het te laten zien, het liefste op de oude plek in de erezaal. Het was een van de meest geweldige werken van het museum.


'Ik heb wel eens een andere versie van Who's Afraid gezien, in Berlijn, maar die had veel minder zeggingskracht dan die van het Stedelijk. Mocht het schilderij door de restauratie echt dood zijn, dan moet het misschien niet blijven hangen.'


Jorge García, hoofd restauratie van het Reina Sofía Museum in Madrid : 'In het bij ons aangevallen werk Vivre et laisser mourir ou la fin tragique de Marcel Duchamp zit een gat van een paar centimeter. Het werk bestaat uit vijf olieverfpanelen die in 1965 zijn gemaakt door Eduardo Arroyo, Antonio Recalcati en Gilles Aillaud. Het stelt de 'dood' voor van kunstenaar Marcel Duchamp, een boegbeeld van het surrealisme. Duchamp wordt ten grave gedragen door kunstenaars die een nieuwe weg insloegen, zoals Rauschenberg, Warhol en Oldenburg.


'Bij de presentatie destijds werd het werk belaagd door personen die zich verzetten tegen het nieuwe realisme, ten faveure van de surrealisten, met het gat als resultaat. Toen het werk in 2001 naar Madrid kwam, besloten de makers af te zien van restauratie. De beschadiging versterkt volgens hen het gevoel dat ze met het werk wilden uitdrukken. Het is daarmee onderdeel geworden van het werk en de geschiedenis ervan.'


Reinier Sinaasappel, algemeen directeur van Singer Laren, het museum waar een beeld van Rodin werd gestolen en vernield: 'Ik zou het doodzonde vinden als het Stedelijk Museum Amsterdam Who's Afraid in de kelder zou bewaren. Ondanks het feit dat het is overgeschilderd. Het werk heeft nu een nieuwe kunstzinnige waarde gekregen, een nieuwe dimensie.


'Wel zou ik er als museum een verklarende tekst bij doen met wat er is gebeurd. In Singer Laren geven wij ook tekst en uitleg over de roof en beschadiging van De Denker van Rodin. Het beeld is overigens inmiddels hersteld.'


Rudi Fuchs, voormalig directeur van het Stedelijk Museum: 'Ik zou het ophangen tussen de andere schilderijen uit de collectie, niet apart. In mijn tijd als directeur van het Stedelijk heb ik het ook regelmatig teruggehangen. Een schilderij is net als een mens en kan beschadigd raken. Daarmee is het echter nog niet dood.'


Rob Birza, beeldend kunstenaar:


'Bij mij thuis hangt mijn werk Kill India/Kiss India. Het was een compilatie van mijn persoonlijke ervaringen met India. In 1995 is dat in een museum in Delhi door een fundamentalistische hindoe met een mes beschadigd, omdat het beledigend zou zijn. Het schilderij is daarna in India gerestaureerd. En dat is goed te zien ook. Je ziet de stikken zitten, bij wijze van spreken. Het mag van mij nog steeds in een museum hangen, maar wel met het hele verhaal erbij. Het litteken maakt het kunstwerk ook interessanter.'


Ysbrand Hummelen, restaurator en onderzoeker van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed: 'Je moet het in ieder geval niet ophangen en zeggen dat het een Newman is, want dat is het niet meer. Het is eerder een interpretatie van Daniel Goldreyer.


'In de restauratiewereld is sprake van een cultuuromslag. Eerst zagen we schilderijen als plaatjes, tegenwoordig meer als processen. In dat kader moet je het schilderij wel terughangen. Wat goede restauratie is, is cultuur-historisch bepaald. Vroeger werd over alle schilderijen ter bescherming bijenwas gesmeerd. Nu vinden we dat geen goede methode meer. Maar moet je daarom al die schilderijen uit de musea halen? In andere musea hangen wel door Goldreyer overgeschilderde werken.'


Woordvoerder Annematt Ruseler van het Stedelijk Museum Amsterdam: 'Wij overwegen het werk weer op te hangen, maar er zijn geen concrete plannen. Als we het werk weer tonen, doen we dat zorgvuldig in de context van de restauratiegeschiedenis. We willen het niet zomaar, zonder deze context exposeren.'


Drie aanvallen op Newman

De vernieling in 1986 van Who's Afraid of Red, Yellow and Blue III door de schizofrene Gerard Jan van B. staat niet op zich. Vier jaar eerder vernielt een depressieve diergeneeskundestudent met een plastic paaltje Who's Afraid of Red, Yellow and Blue IV in de Nationalgalerie in Berlijn.

In Nederland slaat Van B. opnieuw toe in 1997. Wederom met een stanleymes verwoest hij dan Newmans Cathedra. Hij verklaart dat de abstracte kunst van Newman een plaag is voor de schilderkunst.

Morgen in de Volkskrant: Reconstructie. Hoe Wim Beeren, directeur Stedelijk Museum Amsterdam, en restaurator Daniel Goldreyer elkaar in een wurggreep hielden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden