Nieuws

WHO-missie in Wuhan gedoemd te mislukken: ‘Die dieren zijn al lang weg, wat denk je nog te vinden?’

Met vertraging toegelaten door China, gewantrouwd door de Verenigde Staten, omgeven door politieke druk: de WHO-missie in Wuhan, die onderzoek moet doen naar de oorsprong van het coronavirus, is beladen. De argwaan lijkt vooral uit het buitenland te komen, maar ook onder Chinese wetenschappers, die zich voorzichtig moeten uitlaten, is scepsis te horen.

Het WHO-team, dat vorige week donderdag uit quarantaine kwam, bezocht de afgelopen dagen twee zwaar getroffen ziekenhuizen, het provinciale en stedelijke Centre for Disease Control (CDC), het Wuhan Institute for Virology en de Huanan Zeevruchtenmarkt, waar de eerste zieken werden ontdekt. Daarnaast ging het team ook naar twee wat curieuze locaties: een groothandelsmarkt en een tentoonstelling. Voor alle veldbezoeken is toestemming van de Chinese overheid nodig.

Op papier ziet het programma er goed uit, in de praktijk vrezen Chinese wetenschappers dat de WHO-experts niet veel nieuws zullen vinden. Vooral doordat de missie pas een jaar na de uitbraak plaatsvindt. ‘Het is een jaar later, alles is anders’, zegt Jin Dongyan, viroloog aan de Universiteit van Hongkong. ‘De betrokken locaties zijn schoongemaakt en de wildedierenmarkten zijn gesloten. Je had dit onderzoek op de piek van de uitbraak moeten doen.’

Ook een wetenschapper uit Wuhan, die anoniem wil blijven, betwijfelt het nut van de locatiebezoeken. ‘Die dieren zijn al lang weg, wat denk je daar nog te vinden? De WHO zal wel zijn redenen hebben, maar het is niet erg realistisch.’

De WHO tempert zelf ook de verwachtingen. Onderzoek naar de oorsprong van een virus is complex en kan jaren duren. Anderzijds verdedigt de WHO de missie: de experts doen niet alleen locatiebezoeken, maar spreken ook uitgebreid met Chinese wetenschappers en patiënten. De vraag is alleen hoe open die gesprekken zijn. Opmerkelijk is dat de experts geen contact mogen hebben met inwoners van Wuhan, officieel vanwege het besmettingsrisico.

Desinformatie

‘De Chinese autoriteiten doen hun best om te tonen dat ze samenwerken met de WHO’, zegt Jin. ‘Maar of ze alle gegevens delen met de WHO, is onduidelijk . Wat we wel weten, is dat zelfs Chinese experts geen toegang kregen tot veel gegevens. Toen het Chinese CDC hooggeplaatste experts naar Wuhan stuurde, verborgen lokale bestuurders de feiten. Het is duidelijk dat sommige mensen bewijzen willen delen, maar anderen niet.’

Volgens het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, dat als enige overheidsinstantie over de WHO-missie communiceert, verloopt het bezoek ‘open en transparant’. Gevraagd naar buitenlandse zorgen over Chinese desinformatie, zei een woordvoerder op een persconferentie dat het ‘ongepast is om negatief te speculeren of aan gepolitiseerde interpretaties te doen’. Dit is in China een gebruikelijke manier om kritische vragen af te wimpelen.

Onderliggende boodschap van alle Chinese overheidscommunicatie is dat het coronavirus evenzeer in het buitenland als in China kan zijn ontstaan, en dat het WHO-onderzoek in Wuhan slechts het begin van een wereldwijde zoektocht is. Die denkrichting bepaalt voor een groot stuk de Chinese samenwerking met de WHO.

Bloedstalen

Zo zou het logisch zijn om bloedstalen van vóór de uitbraak op sporen van het coronavirus te checken. In Italië wees zo’n bloedonderzoek uit dat het virus daar in september 2019 al aanwezig was, wat door Beijing meteen werd aangegrepen om de verantwoordelijkheid van zich af te schuiven. Maar in Wuhan is zo’n onderzoek nog niet op grote schaal gedaan. ‘De WHO zou alle landen om bloedstalen moeten vragen’, verduidelijkt voormalig CDC-medewerker Tao Lina de officiële denkwijze. ‘Als alleen China het doet en andere landen niet, is dat niet te rechtvaardigen.’

Ook het bezoek van het WHO-team aan de groothandelsmarkt van Baishazhou, met een afdeling voor bevroren importproducten, past in de Chinese denkrichting. Beijing moedigt een theorie aan, zonder harde bewijzen, dat het coronavirus via bevroren voedsel uit het buitenland in China is geraakt. Het hoopt dat de WHO die theorie overneemt. ‘Volgens dezelfde logica zou het virus via bevroren voedsel op de markt in Wuhan zijn geraakt’, zegt Jin. ‘Dat is behoorlijk ongeloofwaardig.’

Toestemming

De grootste makke: de WHO-experts bouwen voort op het werk van Chinese onderzoekers, en die zijn afhankelijk van de overheid. Sinds februari moeten Chinese onderzoekers toestemming vragen aan het ministerie van Onderwijs voor publicaties over de oorsprong van het virus. In maart werd dit bekrachtigd door het Chinese kabinet. Een voormalig vicedirecteur van het CDC zei tegen persbureau AP dat de strenge regels wetenschappelijk geen steek houden, en politiek zijn geïnspireerd.

Het Chinese onderzoek naar de bron van het virus wordt nu gevoerd door een beperkt aantal wetenschappers met staatssteun. De wetenschapper uit Wuhan, die aanvankelijk klinisch onderzoek deed, zag voldoende signalen om daarmee te stoppen. ‘Ten eerste, kun je nog stalen krijgen? Ten tweede, is er druk van buitenaf? Ten slotte, zelfs als je iets vindt, is het niet zeker of het je reputatie goed zal doen.’

Vraag is of de WHO in deze omstandigheden veel kan bereiken, zeker gezien de organisatie volgens critici te vriendelijk voor Beijing is. Jin verwacht dat de missie enige helderheid zal scheppen, en misschien zal helpen om enkele complottheorieën te verwerpen. Maar zijn verwachtingen zijn niet hoog. Volgens Jin ontstaat enigszins de indruk dat de WHO-missie als een soort pr-tour voor de Chinese overheid dient. ‘Het is heel bedroevend.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden