Whien weg uit grote zaal

De verplichting om grote zalen vol te krijgen, leidt tot risicomijdend toneel, vindt vertrekkend regisseur Erik Whien. 'Het avontuur lonkt ergens anders.'

TILBURG - Erik Whien (35) trekt zich terug als grotezaalregisseur bij het Het Zuidelijk Toneel. Hij vindt de opdracht toch te benauwend om repertoirestukken (lees: Shakespeare, Tsjechov of oude Grieken) te regisseren voor een zaal van 900 man. 'Ik ervaar nu te weinig vrijheid in de grote zaal. De spelregels liggen te vast.'


Whien, tot 2013 huisregisseur van Toneelgroep Oostpool, vindt het huidige systeem van acht grote theatergezelschappen die met vaste ensembles en grote producties langs ruim 150 schouwburgzalen reizen, achterhaald. 'Er zijn op dit moment hooguit vijf jonge regisseurs die bewezen hebben de grote zaal aan te kunnen. Die willen ook experimenteren in kleine zalen, op locatie of andere podia. Er is sprake van een gat in de markt.'


Had je dit niet in het najaar kunnen bedenken toen je de toezegging deed grotezaalvoorstellingen bij Het Zuidelijk Toneel te maken?

'Er werd van veel kanten aan mij getrokken. De gesprekken met artistiek directeur Matthijs Rümke waren inspirerend. Maar ik ben te snel van het ene gezelschap naar het andere gegaan.


'In het voorjaar werd ik wakker en wist: ik moet erop terugkomen. De buitenwereld verwacht bij jonge regisseurs vaak een lineaire carrière, van kleine naar grote zaal. Bij onze generatie werkt dat niet zo. Het avontuur lonkt voor mij nu ergens anders.'


Het Zuidelijk Toneel doet juist al van alles om te ontsnappen aan de conventies van de grote zaal. Wat belemmert jou in de grote zaal?

'Ik ervaar het als een keurslijf om bekende stukken te kiezen die op voorhand een grote zaal vol kunnen krijgen, zoals werk van Shakespeare, Tsjechov en klassieke tragedies. Liefst met bekende acteurs in de hoofdrol. Ik wil ad hoc kunnen werken, zoals bij de Toneelschuur, waar ik ook begonnen ben. Mij vastleggen tot 2016 voelt als kopie van wat ik deed bij Oostpool.'


Whien stopte dit jaar als huisregisseur van Toneelgroep Oostpool. Na de toneelacademie Maastricht werd hij al snel binnengehaald bij een groot gezelschap. Maar de regisseur kreeg last van het 'bedrijfje spelen' met een vast ensemble in grote zalen. Hij besloot te gaan freelancen. Een aantal theatergezelschappen bood hem een grotezaalregie aan.


In de huidige generatie zijn er slechts een handvol die dat kunnen: naast Whien, Thibaud Delpeut, Erik de Vroedt, Marcus Azzini en Susanne Kennedy. Paul Knieriem en Lucas De Man lopen zich warm.


Waarom is volgens jou het systeem achterhaald, van acht grote theatergezelschappen die met grote producties langs schouwburgzalen reizen?

'Er is weinig ruimte om te experimenteren. Risico's worden uitgebannen. Het moet succesvol zijn. Toen Johan Simons, Ivo Van Hove, Gerardjan Rijnders en Guy Cassiers naar de grote zaal gingen, namen zij de vernieuwing van de kleine zaal mee. En de generatie boven mij, van Dood Paard en Het Barre Land, liet de grote zaal met rust.


'Nu is er een gillende behoefte aan nieuwe regisseurs omdat het systeem de acht theatergezelschappen verplicht al die schouwburgen te bedienen. Maar de vraag is welke makers in dat gat gaan springen. Ik denk dat Het Zuidelijk Toneel met Lucas de Man een spannende keuze heeft gemaakt.'


Erik Whien over het grotezalenbeleid voor de belangrijkste toneelgroepen.


Theatermaker Lucas De Man (31) is bij Het Zuidelijk Toneel de opvolger van Erik Whien als regisseur voor de grote zaal. 'Ik vind het ook geen ideaal systeem, maar het is te makkelijk om te zeggen: fuck de grote zaal. Bovendien; totdat het systeem verandert, breng ik graag dat wat ik met opvallende projecten elders heb geleerd in de grote zaal in praktijk .'


De Man wil Shakespeare bewerken tot totaaltheater over liefde, macht en seksualiteit van huidige generaties. 'De voorstellingen in de grote zaal zijn slechts het sluitstuk; er gebeurt hyperveel rondom.'


De jonge regisseur maakt al vijf jaar kleinere, excentrieke projecten bij Het Zuidelijk Toneel en met Stichting Nieuwe Helden. Daar wil hij mee doorgaan. 'Ik blijf verschillende projecten doen, ook met mijn eigen stichting Nieuwe Helden: klein, groot, op locatie en als gastheer. Ik betrek net zo lief bejaarden in een voorstelling over de liefde als boeren in een voorstelling over varkensfokkerijen. Ik neem die ervaring mee bij een meer afgebakende opdracht als 'maak repertoiretoneel voor de grote zaal'. Dat hoeft niet traditioneel te zijn, juist niet bij HZT. Ik ben een fan van Shakespeare en bewerk bijvoorbeeld Macbeth tot McB, over bekende mensen die ontmenselijken door een merk van zichzelf te maken zoals de Beckhams.'


De Man voelt geen angst voor de grote zaal. 'Ik heb vaak gewerkt als regieassistent van Ivo Van Hove en Guy Cassiers. En ik blijf een enthousiaste gastheer. Ik ga er zo veel mogelijk groepen bij betrekken.'


opvolger: DE MAN

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden