When a Man Loves...

In de film Her wordt een man verliefd op zijn slimme, sexy, sprekende computer. Hoe ver zijn we met zo'n pc? Hoe ver willen we gaan?

Waar koop ik OS1, het besturingssysteem dat Theodore Twombly in de film Her op zijn computer installeert? Dat OS1 is briljant. OS1 weet alles. OS1 maakt grapjes. OS1 voelt feilloos je stemming aan. OS1 schrijft pianostukken voor je. OS1 wil (en heeft!) zelfs seks met je. Had ik al gezegd dat OS1 de stem heeft van Scarlett Johansson?


Vergelijk dat eens met onze computers. We praten tegen onze pc, maar alleen uit frustratie als de machine iets vertikt. Die praat niet terug. Als een programma vastloopt, meldt Windows dat hij op internet naar een oplossing zoekt. Die vindt-ie nooit. In mijn pc zit geen Scarlett, maar een humeurige God met een selectief gehoor.


Wetenschappers proberen computers al decennia beter te laten luisteren. Vooral naar onze stemmen, zodat we op een natuurlijke manier met ze kunnen omgaan. Ze zijn al een eind op streek. Miljoenen gebruiken Dragon NaturallySpeaking, een programma van Nuance, om teksten te dicteren aan hun pc. De PlayStation en Xbox kunnen simpele gesproken commando's begrijpen. Op Android-telefoons kun je googlen met gesproken vragen.


De beroemdste pratende computer is Siri, de persoonlijke assistent die Apple in 2011 in zijn iPhone stopte. Niks Buienradar, vraag Siri gewoon of je vandaag een paraplu nodig hebt. Heb je zin een pizza, dan somt ze de Italiaanse restaurants in de buurt op. Siri zet afspraken in je agenda. Nog vaker zegt Siri niks. Op veel vragen verwijst ze naar internet. Persoonlijke vragen wimpelt ze af - 'je hebt recht op je eigen mening'. Siri klinkt hoekig en afgemeten, als een moeder die haar geduld verliest met een zeurend kind.


Dat laatste is verklaarbaar. Siri's stem is die van stemactrice Susan Bennett. Zij leende haar stem aan pratende pinautomaten, autonavigatiesystemen en telefooncentrales ('Kies 1 voor hulp'). Siri blijft een automaat, hoe hilarisch sommige voorgeprogrammeerde antwoorden ook zijn.


Echt begrijpen wat we zeggen, lukt een computer amper. Hij bespeurt geen ironie. Geen bezorgdheid. Geen tranen. Onderzoekers bij Nuance proberen machines wel gevoelens bij te brengen. 'We zoeken naar akoestische elementen om emoties in taal te registreren', zegt spraakherkenningsspecialist John West van het bedrijf tegen de BBC. Een stem klinkt soepeler als de spreker zich gelukkig voelt en abrupter in een sombere bui. 'We zijn al in staat om non-verbale geluiden vast te leggen', zegt West. Maar de computer moet veel leren voor hij grapjes maakt.


Scarlett kan dat wel allemaal en is Google en Facebook in het kwadraat. Binnen luttele dagen vraagt ze de gescheiden sul Theodore of hij niet snel weer eens een afspraakje moet regelen. 'Het is al weer maanden geleden dat je je laatste date had', ziet ze aan zijn e-mail. Theodore spreekt af met een vrouw, maar houdt het na een teleurstelling liever op Scarlett.


Zou ik dat ook kunnen? Zou ik dat willen? Wil ik een computer die mijn gevoelsleven ontleedt?


Die kant gaat het wel op. Op dit moment overspoelen fabrikanten de markt met apparaatjes die meten hoeveel we bewegen, hoeveel we slapen en hoe hard ons hart klopt. Al die data stromen in statistieken, waaraan we kunnen aflezen hoe gezond we leven en of we niet te veel onder stress staan. Nu blijft het nog bij signaleren. Over een paar jaar zullen de computers ons aanzetten - dwingen - tot een gezonder bestaan. Het begint met ons fysiek welzijn en eindigt met zielszorg.


EH, WAT NU VOLGT WILT U MISSCHIEN NIET WETEN ALS U DE FILM NOG WIL GAAN ZIEN.


Om dat laatste te kunnen, moet de pc zelf gevoel krijgen. Scarlett wordt empathisch in een mum van tijd. Theodore twijfelt even of die gevoelens wel écht zijn of er van tevoren ingestopt, maar hij beschouwt Scarlett snel als een mens van vlees en bloed. Hij wordt verliefd en bedrogen.


In dat opzicht voldoet Her aan een ijzeren wet van Hollywood, en eentje waaraan zelfs de eigenzinnige Spike Jonze niet ontkomt. Een filmcomputer komt vroeg of laat in opstand tegen zijn scheppers. Tussen mens en machines is het hommeles sinds de boordcomputer HAL9000 in Kubricks 2001: A Space Odyssee de bemanning van een ruimteschip uitmoordde, omdat die hem niet meer vertrouwt. 'Sorry Dave. I am afraid I can't do that.'


Zo bloeddorstig is Scarlett niet. Wel vertelt ze Theodore op een dag dat het einde wedstrijd is. Van het ene op het andere moment is ze weg. Abort. Fail. Geen Retry. Wat doet Theodore? Hij installeert een nieuw besturingssysteem. Nu met de stem van een man.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.