Wezenlijk en waarachtig theater over oorlog

Atropa. De wraak van de vrede..

ANTWERPEN ‘Vergun mij, goden, snel de kus en de rust des doods. /Gun mij een slot dat sust en alle tranen droogt./ O zonen, o mijn dochters* Allemaal voorbij.’

Zo spreekt Hekabe, koningin van Troje, aan het eind van haar leven. Troje is verslagen door de Grieken, met de grond gelijk gemaakt, uitgemoord.

Feitelijk spreekt Hekabe voor alle Trojaanse vrouwen, en mogelijkerwijs, als we de gedachte van Atropa volgen en doortrekken, voor alle vrouwen in oorlogsgebieden. Slachtoffers van machtswellust en strijd die alles verloren wat hun lief was.

Atropa. De wraak van de vrede, is het overrompelende sluitstuk van Guy Cassiers’ ‘Triptiek van de macht’ bij zijn Antwerpse Toneelhuis. Zes vrouwen, elk op eigen, hartverscheurende wijze, bewenen hun lot en hun lotgenoten, maar dat niet alleen: gaandeweg maakt hun even radeloze als woedende relaas haarscherp duidelijk welk een triviale overwegingen, domme angsten en foute beslissingen ten grondslag liggen aan een als noodzakelijk gepresenteerde strijd tegen de ‘vijand’.

Ifigeneia, Klytaimnestra, Helena, Hekabe, Andromache en Kassandra staan hier tegenover Agamemnon, een warlord van klasse met een oorlogsmissie. Oude bekenden dus; des te ontluisterender het feit dat we ons eens te meer (moeten) realiseren hoe weinig er in zovele eeuwen verandert.

Want met Atropa kijken we ook evenzogoed naar het Irak van nu als naar het Troje uit de Griekse oudheid. En dat mag in het huidige theater een eerder beproefd streven en gegeven zijn, bij Cassiers en de zijnen wordt dat wezenlijk en waarachtig gevoeld.

In de eerste twee delen van zijn ‘Triptiek’ greep Cassiers terug op de aanloop naar en de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog; zo was Mefisto for ever gebaseerd op Klaus Manns roman Mephisto (1936) en was Wolfskers de bewerking van drie filmscenario’s van de Russische cineast Alexander Sokoerov, over Hitler, Hirohito en Lenin.

Voor de tekst van Atropa tekende schrijver Tom Lanoye, zoals hij ook deed voor Mefisto destijds. De titel is een verwijzing naar directe voorganger Wolfskers – Atropa belladonna – een uiterst giftige plant; Atropos is bovendien de naam van de oudste der schikgodinnen uit de Griekse mythologie. Atropos knipt de levensdraad door van een sterveling wanneer zijn of haar tijd voorbij is.

Lanoye baseerde zich op stukken van Euripides (Ifigeneia in Aulis, Trojaanse Vrouwen), Aischylos (Agamemnon) en Sartres bewerking van Euripides, Troyennes. Daarnaast pakte hij er speeches bij van onder anderen George Bush en diens minister van Defensie, Donald Rumsfeld. Het resulaat is prachtig, poëtisch en huiveringwekkend tegelijk.

Cassiers houdt het relatief sober: na een indrukwekkende opening met Helena (Ariane van Vliet), wier geroemde trekken worden uitvergroot op het grote videoscherm achter haar, werkt de regisseur vooral met veel kleur, een delicate soundscape en een paar eenvoudige rekwisieten als zware stenen tegels, aarde en een grote bijl. De mise-en-scène is al even mooi strak; de taal krijgt alle aandacht en de acteurs doen de rest. En dat doen ze verbluffend goed, over de gehele linie.

Een paar momenten die eruit springen: Abke Haring, die transformeert van Ifigeneia als kleine spring in het veld tot vastbesloten zelfmoordterrorist; Marlies Heuer en Katelijne Damen als twee Trojaansen die op onnavolgbare wijze de vernietiging van hun stad en wereld bewenen; Damen als Andromache, die haar zuigeling aan veroveraar Agamemnon (Vic De Wachter) moet afstaan; en Gilda De Bal als Klytaimnestra die in deel drie de bijl hanteert.

Die scène markeert op verrassende wijze het slot van Atropa; de vrouwen nemen alsnog het heft in eigen hand en zijn niet alléén maar slachtoffer. Verslagen blijft Agamemnon alleen achter op de scène.

Hierna past stilte. En dan een lang, warm applaus.

Karin Veraart

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden