REPORTAGE

'Wethouders en ambtenaren doen wat ze willen'

Incident of machtscultuur? Gemeenten sluiten vaker akkoordjes met belanghebbenden, maar in Monfoort kostte het een wethouder de kop en hij sleurde het college mee in zijn val. Nu komen vele 'gedupeerden' alsnog verhaal halen.

Luchtfoto van Montfoort.Beeld Nederlandse Freelancers

Rob Jonkers gaat zitten achter zijn lege vergadertafel in het gemeentehuis van het stadje Montfoort en plukt even aan zijn stropdas. In het borstzakje van de ex-wethouder gaat een telefoon af. Hij neemt niet op. Sinds Jonkers (Inwonersbelangen Montfoort/Linschoten) anderhalve week geleden opstapte als wethouder, wordt hij voortdurend gebeld.

Collega-wethouders van andere gemeenten willen weten wat er aan de hand is. 'En eigenlijk is er niet zoveel aan de hand', zegt hij. 'Het is allemaal een beetje uit zijn verband gerukt.'

Het begon allemaal met een uitspraak van de rechtbank in Utrecht op 10 december vorig jaar, in een zaak tussen een dierenarts uit Montfoort en het college van burgemeester en wethouders. De dierenarts had de gemeente gevraagd op te treden tegen zijn buurman. Deze melkveehouder moest in 2010 verhuizen omdat de gemeente op zijn grond woningen wilde bouwen. Op een nieuw stuk grond, naast de dierenarts, bouwde de boer vervolgens een nieuw bedrijf.

Toen de boer uitgebouwd was, zag de dierenarts dat zijn nieuwe buurman niet één, maar twee woningen had gebouwd. Dat mocht niet volgens het bestemmingsplan. Hij stapte naar de gemeente, maar die wuifde de bezwaren van de man weg en wilde niet ingrijpen. De zaak eindigde bij de rechter in Utrecht.

De rechter gaf de dierenarts gelijk en concludeerde dat het bouwwerk van de boer niet klopte met de verstrekte vergunning. Dat wist de melkveehouder zelf ook wel. 'Maar ik had mondelinge toestemming van de gemeente', zei hij tegen de rechter. Met twee ambtenaren en een wethouder had hij naar eigen zeggen afgesproken dat hij gewoon zou bouwen. Dan kwam het wel goed. De aanwezige ambtenaar erkende tegen de rechter dat de gemeente deze oplossing had voorgedragen aan de boer.

Ah, zei de rechter, daarom wilde de gemeente niet optreden tegen de veehouder. Er was een geheime deal gesloten. Machtsmisbruik, oordeelde de rechtbank.

Zo begonnen de problemen voor wethouder Jonkers. Nee, hij was dan wel geen wethouder toen de mondelinge afspraak met de boer zou zijn gemaakt, maar hij was nu wel politiek verantwoordelijk en ook verantwoordelijk voor het niet ingrijpen bij de boer.

Beeld Foto Paul van den Dungen

Dorspolitiek

In zijn woonboerderij gaat Paul de Jonge, voorzitter van de Montfoortse eenmansfractie van D66, er even goed voor zitten. 'Dit soort incidenten is typisch voor de bestuurscultuur in deze stad. Het is ons kent ons; we regelen het wel. En van regeltjes houden ze niet.' Ja, en dan krijgen ze met hem, jurist, een probleem. 'Ze klagen altijd dat ik moeilijk doe als ik begin over de gemeentewet en de regels.'

Montfoort is met ruim 13.500 inwoners een kleine gemeente. Het ambtenarenapparaat deelt de stad met buurgemeente IJsselstein. De gemeenteraad van Montfoort is behoorlijk versnipperd; vijftien zetels, verdeeld over acht partijen.

'Een kleine gemeente met een hele grote kop er op', zegt De Jonge. En dat verzandt volgens hem vaak in 'pure dorpspolitiek'. 'In 2010 stond Montfoort bovenaan in de toptien van gemeenten met het hoogste aantal geheime raadsstukken. We moeten deze gemeente gewoon opheffen en samenvoegen met Woerden. Dan zijn we van het amateurisme af.'

Wethouder Jonkers beloofde de raad een paar weken geleden dat zoiets als met de boer niet meer zou gebeuren. Maar een dag later bleek er nog een kwestie onder hem te spelen. De lokale Hersteld Hervormde Gemeente - bekend van de dominee die Els Borst na haar dood een 'engel des doods' noemde - had ook een geschil met de gemeente. De kerk kocht vorig jaar een deel van het kantoor van de Rabobank in het centrum met bijbehorende tuin, voor verenigingsactiviteiten. De kerk moest nog wel een vergunning voor krijgen van de gemeente.

En daar ging Jonkers over. Die had tegen de kerk gezegd dat het college die vergunning alleen zou verstrekken, als zij de tuin aan de gemeente zouden verkopen. Want de gemeente wilde de tuin graag openstellen als stadstuin.

Chantage, riep de kerk. Weer een kwestie, zei de gemeenteraad. En onder druk stapten Jonkers en zijn twee collega-wethouders op. Omdat de integriteit van het college 'boven elke twijfel' verheven moet zijn, schreven ze in een persbericht. Nu zit Montfoort zonder wethouders.

In zijn werkkamer geeft Jonkers toe dat hij 'min of meer' tegen de kerk had gezegd dat de vergunning gekoppeld was aan de overdracht van de tuin. Niet zo handig, zegt hij nu. 'Dat had ik iets voorzichtiger moeten zeggen.' Het zijn nog steeds incidenten, zegt Jonkers. 'Het zegt niets over de bestuurscultuur. Die is goed.'

En nu denkt iedereen die ooit ongelijk van de gemeente kreeg, dat ze ook hun zin kunnen krijgen, zegt hij. 'Ik kreeg een mail van iemand die alsnog een vergunning eiste, anders zou hij naar de krant stappen.' Dorpspolitiek. Openstaande rekeningen komen nu op tafel. Daar wil Jonkers niet aan meedoen. Wacht. Hij wil nog wel wat zeggen over Paul de Jonge van D66.

Die klopt nu de hele zaak op en doet alsof er van alles mis is. Alsof de ambtenaren en wethouders zich nooit aan de regels houden. Daar wordt hij dus gek van. 'Die man wil alles juridisch maken. Dan komt hij in de raadszaal weer aanzetten met zijn tas vol wetboeken en juridisch gekijf. Inhoudelijk heb ik met hem nog nooit een debat gevoerd.'

Oh ja, hij wil ook nog één ding kwijt over Joop Jansen, ex-directeur van de lokale Rabobank en de ondernemer. Die begint nu ook te roepen dat hij door hem en zijn ambtenaren besodemieterd is en is naar de rechter gestapt. Had hij al verteld dat Jansen met driekwart van Montfoort al een juridisch conflict heeft gehad? En dan het verhaal over hoe als bankdirecteur privé onroerend goed kocht in Montfoort, maar dat op naam van zijn schoonzoon zette. 'Het is een beroepsquerulant. Maar nu zal ik wel weer een brief van zijn advocaat krijgen.'

Beeld Foto Paul van den Dungen

Machtscultuur

Joop Jansen zucht als het gaat over de aankoop van onroerend goed. 'Ik kocht het niet, maar mijn dochter en schoonzoon. Ik hielp financieel.' En de Rabobank, waar hij directeur was, financierde ook een deel? 'Klopt, maar daar heb ik me niet mee bemoeid.'

Maar dat is volgens Jansen allemaal niet relevant. Waar het volgens hem om gaat is dat zijn schoonzoon vervolgens jaren is tegengewerkt door de gemeente bij het ontwikkelen van het gekochte onroerend goed, omdat ze zelf andere plannen hadden. 'Dit zijn geen incidenten. Er is hier een rare machtscultuur. Wethouders en ambtenaren doen wat ze willen.'

De gemeenteraad heeft inmiddels besloten dat er een voorlopig getuigenverhoor moet komen over de illegale bouw van de boer. Dan zal onder ede blijken of de ambtenaren en toenmalig wethouder een geheime afspraak hebben gemaakt.

Wethouder Jonkers hoopt dan gerehabiliteerd te worden. Als de afspraak er niet was, blijft er van de uitspraak van de rechter weinig over. Als de afspraak toch is gemaakt, maar nooit is vastgelegd, voelt hij zich niet verantwoordelijk. Dan komt hij terug.

'Je mag me overal verantwoordelijk voor houden, maar niet voor mondelinge afspraken uit 2008 die nergens terug zijn te vinden. Je kan Mark Rutte de slavernij van 300 jaar geleden toch ook niet aanrekenen?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden