Wethouder, ken uw stijl: aantredende wethouders krijgen 'Stijlenboek voor bestuurders'

Een loyale technocraat als Lubbers of toch meer een beheerder zoals Stef Blok?

Minister en oud-wethouder Kajsa Ollongren neemt woensdag het eerste exemplaar van het Stijlenboek voor bestuurders in ontvangst. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Nieuwe gezichten in de raad, binnenkort nieuwe gezichten als wethouder. Nu na de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart overal nieuwe colleges worden gevormd, vaak met lokale partijen, is het wennen aan de veranderde verhoudingen begonnen. Welke stijl brengen nieuwbakken bestuurders mee?

Om de onderlinge omgang te vergemakkelijken, krijgen alle wethouders die aantreden in de 380 Nederlandse gemeenten het Stijlenboek voor bestuurders overhandigd, een klassieker uit 1998 die voor het eerst geheel is geactualiseerd. Cadeautje van de Wethoudersvereniging. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) neemt morgen het eerste exemplaar in ontvangst.

'Gemeenschappelijk vocabulaire'

De auteurs zijn voormalig D66-Kamerlid Gerard Schouw, die in de jaren negentig op het onderwerp promoveerde, en de Tilburgse hoogleraren bestuurskunde Pieter Tops en Stavros Zouridis. De maatschappelijke omstandigheden zijn drastisch gewijzigd, de vijf dominante bestuursstijlen niet: de leider, de manager, de verbinder, de ambassadeur en de beheerder.

De ervaring van de afgelopen twintig jaar leerde de schrijvers dat hun rubricering van bestuursstijlen tot een ‘gemeenschappelijk vocabulaire’ kan leiden om compromissen te sluiten. Wie de stijl van een bestuurder herkent, kan effectiever met hem samenwerken. En wie zijn eigen stijl kent, kan daarop variëren als een beoogd onderhandelingsresultaat dat nodig maakt. Om een stijl vast te stellen is een (ook digitale) ‘stijlentest’ ontwikkeld.

Herkenbare types

Herkenbaar zijn ze zeker. De leider is het soort dat wil overtuigen met feiten, sterk sturend is en goed kan onderhandelen. Een zekere monomanie en selectiviteit zijn de keerzijden van dit type, zeg, Diederik Samsom – hoewel de auteurs zich hoeden voor concrete voorbeelden.

De manager – denk: Ruud Lubbers  is zorgvuldig en rationeel, wil het allemaal best nog een keer uitleggen en is loyaal aan de ambtenaren. Wel is hij technocratisch en mist soms maatschappelijke sensitiviteit.

Wie stapje voor stapje een proces doorloopt, is in de eerste plaats een verbinder. Op zoek naar gemeenschappelijkheid, met een liefde voor het informele contact. Een CDA’er à la Ank Bijleveld komt hier in beeld. Risico: traagheid, en een compromis sluiten dat niet de beste oplossing is.

Een ambassadeur is vaak bezig met de buitenkant van het vak en zal dus, naar het model Gerd Leers, niet snel nee zeggen tegen een uitnodiging. Beschikbaar voor alle media, vriendelijk, empathisch, maar breekbaar in politieke arena’s.

Tenslotte de beheerder, baken van controle en degelijkheid. Hier rijst Stef Blok op. Trouw en voorspelbaar, maar ook met weinig ambitie, onderdeel van de politiek maar in feite niet bereid het spel voluit mee te spelen.

Bij de vijf karakteristieken past ook een kanttekening. Een beetje bekwame bestuurder zal twee typen in zich verenigen. Extra nuttig om die te kennen. En het enige voorbeeld dat de auteurs wel noemen, is Mark Rutte. Als een van de weinigen schakelt hij moeiteloos tussen alle vijf de stijlen.