Wetenschappers waarschuwen voor gebruik kieswijzer als stemhulp

Kieswijzers zijn een groot goed in een democratie, maar ze moeten wel met een flinke korrel zout worden genomen. Dat is de boodschap van drie wetenschappers die zich op uitnodiging van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid over de kieswijzers bogen.

Het stembiljet met daarop de nummer 1 van het CDA, Sybrand van Haersma Buma Beeld anp

Als eerste land ter wereld lanceerde Nederland in 1989 de Stemwijzer om burgers te informeren en bij de politiek te betrekken. Nu raadplegen miljoenen kiezers een online-stemwijzer en een deel hiervan laat zich daardoor ook beïnvloeden bij zijn stemkeuze.

Voor informatie zijn de kieswijzers nog steeds nuttig, menen de wetenschappers. Maar nu de kieswijzers steeds meer echt als stemhulp worden gebruikt, wil het drietal de kiezers vooral waarschuwen. De mitsen en maren bij de kieswijzers zijn talrijk, ook bij de meest gebruikte als de Stemwijzer en het KiesKompas.

Invloed
Zo beïnvloedt elke stap in het ontwerpen van een kieswijzer de uitkomst, zegt Michiel Nuytemans, die Vlaamse kieswijzers maakt. Het formuleren van de vragen, het selecteren van de vragen, de wijze waarop je kunt antwoorden en hoe dan het advies wordt gemeten: dat weegt allemaal mee.

Het KiesKompas en de Stemwijzer hebben bijvoorbeeld nauwelijks vragen over ethische kwesties en dat werkt in het nadeel van partijen die zich hierop profileren, zoals christelijke partijen. Nuytemans: 'Achter de keuze voor thema's zit meestal geen onderbouwing. Soms zijn er veel vragen over een thema, gewoon omdat de makers leuke vragen hadden.'

Voordeel
Ook de manier waarop je weegt kan partijen bevoordelen. De PVV heeft het bijvoorbeeld getroffen met het KiesKompas, zegt politicoloog en onderzoeker van kiezersgedrag Martin Rosema. Deze kieswijzer plaatst partijen namelijk op een tweedimensionale as, van links naar rechts en van progressief naar conservatief. Vervolgens bepaalt de wijzer welke partij het dichtst bij de aangegeven voorkeuren komt. De PVV is in deze weergave een middenpartij en dat is ook het segment waar de meeste kiezers zitten.

'Maar die assen zijn een keuze. Je zou ook een as kunnen maken van populistisch naar niet-populistisch. De vraag is of de dimensies en thema's die de makers van de kieswijzers kiezen ook de thema's zijn waar het voor de kiezers in de politiek over moet gaan', zegt Rosema.
Kieswijzers laten one-issuepartijen meestal buiten beschouwing, omdat die niet op alle stellingen antwoord hebben. De kieswijzers gaan er bovendien vanuit dat mensen hun politieke mening klaar hebben en de wijzer alleen de goede match hoeft te vinden. 'Terwijl politiek ook dynamisch is. Misschien zijn mensen wel helemaal verkeerd geïnformeerd', zegt filosoof Joel Anderson, die onderzoek doet naar stemhulpen. 'Zij zouden er dan meer baat bij hebben als er ook informatie en argumenten worden geboden om een mening te ontwikkelen.'

Toekomst
En terwijl kieswijzers alleen gericht zijn op de toekomst en de beloften van partijen, gaan verkiezingen volgens Rosema ook over de afrekening van afgelopen jaren. Wat hebben de partijen in de praktijk gedaan met hun ideeën? Voor kiezers die dat belangrijk vinden, is er de Stemmentracker, waarop te zien is wat partijen stemden in de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.