NieuwsNeerslagtekort

Wetenschappers slaan alarm: ‘Droogte is een sluipmoordenaar’

Klagen over het weer is typisch Nederlands, maar nu is er reden: het is te droog, voor het derde jaar opeen. Met het actuele neerslagtekort van 40 millimeter doemt het spookbeeld op van 1976, het droogste jaar uit afgelopen decennia. Wetenschappers buigen zich over de vraag wat te doen.

In een droog stuk bouwgrond wordt mest geïnjecteerd. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Na een nat begin van dit jaar is sinds maart nauwelijks meer een drup regen gevallen, een goeie bui is nog lang niet in zicht. Die droogte leidt volgens Ruud Bartholomeus, hoofdonderzoeker hydrologie bij wateronderzoeksinstituut KWR, lokaal al tot een extreem laag grondwaterpeil. ‘Vooral de hoge zandgronden in het zuiden en oosten van het land lijden eronder’, zegt hij. Bijna overal is de bovenste grondlaag aan het uitdrogen. Tegelijk onttrekken landbouw, industrie en drinkwatervoorziening steeds meer grondwater aan het land, waardoor het tekort verder oploopt.

‘Nederland is van oudsher ingericht op het snel afvoeren van water, om overlast te voorkomen. Wateroverlast komt en gaat snel. Maar droogte is een sluipmoordenaar: die treedt langzaam in, het effect voel je pas laat en het ijlt nog lang na. Op sommige locaties is er nu nog last van de droogte van 2018’, aldus Bartholomeus.

Wat de overheid kan doen

Volgens de onderzoeker ontbreekt het aan centrale sturing in het grondwaterbeleid. ‘Waterschappen kijken vooral naar het grondwaterpeil vanuit de landbouw. Provincies zijn verantwoordelijk voor het drinkwater, natuur en industrie. Dat geeft spanning, maar een overkoepelende regie ontbreekt.’

De waterschappen zouden volgens hem water in de winter zoveel mogelijk moeten vasthouden, in plaats van het af te voeren naar zee. ‘Op dat moment zouden ze de stuwen moeten verhogen om het water vast te houden, zodat het kan infiltreren naar het grondwater.’ Daaraan kleven politieke keuzes, erkent Bartholomeus. ‘We moeten in elk geval nadenken over de vraag of elk type landschap, van landbouwgrond tot natuurgebied, op elke locatie te verenigen is.’

Ook ziet Bartholomeus kansen in het zuiveren en hergebruiken van restwater uit onder meer de industrie. Bierbrouwer Bavaria experimenteert daar al mee en staat gezuiverd restwater af voor de landbouw.

Wat planten zelf doen

De natuur zelf kan ook iets doen, blijkt uit een publicatie van een groep internationale wetenschappers in het wetenschappelijk tijdschrift Science over de effecten van de wereldwijde droogte op planten. Een van de auteurs, de Amsterdamse hoogleraar aardwetenschappen Franciska de Vries, onderzoekt al tien jaar het aanpassingsvermogen van ecosystemen op droogte. Ze ontdekte recentelijk dat planten die kampen met droogte na enige tijd beter in staat zijn hun zogeheten wortelexudatie aan te passen. Die exudatie is een proces waarin plantenwortels een soort vloeistof uitscheiden in de bodem, een mengsel van koolstof, eiwitten, zuren en hormonen. Die mix beïnvloedt de activiteit van micro-organismen in de bodem waarvan de plant leeft. De Vries: ‘Planten die een droogte hebben meegemaakt, pompen minder wortelexudaten de grond in, maar tegelijk blijken ze de kwaliteit daarvan te verhogen. Daardoor gaan de micro-organismen in de bodem harder voor ze werken.’

De Vries onderzoekt momenteel in Europees verband of dit geconstateerde effect van droogte op planten zich ook op langere termijn voordoet.

Volgens haar opent dit inzicht perspectieven voor onder meer de landbouw. ‘Je zou kunnen kijken of je deze kennis kunt gebruiken bij het verbouwen van voedselgewassen. Bijvoorbeeld door de bodemgemeenschap zelf te manipuleren met preparaten of zaden, of door bepaalde schimmels en bacteriën toe te voegen aan de bodem. Je zou ook bepaalde eigenschappen van planten langs genetische weg kunnen beïnvloeden.’

Het meest pleit De Vries voor ‘een gezonde bacterie- en schimmelgemeenschap in de bodem, waardoor zowel de bodem als het gewas beter bestand is tegen droogte’. Zo blijkt grasland beter tegen droogte te kunnen wanneer daar verschillende grassoorten op staan. De Vries: ‘De gangbare landbouw lijkt daar nog niet zo in geïnteresseerd. Een landbouwkundige wees me er eens op dat boeren vaak verzekerd zijn tegen slechte jaren. Dan bestaat er weinig bereidheid tot aanpassen en een goed bodembeheer.’

Eerder dit jaar traden rivieren buiten hun oevers terwijl even verderop de bodem toch te droog was. De Volkskrant ging in het zuiden van het land kijken hoe dat kon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden