Wetenschappelijke proef over kracht van de herhaling

Daar komt die gong weer, en dus nen keer dat loopje van een van de spelers! Irritatie is slechts effect van de voortdurende herhaling van hun handelingen door de acteurs in Vernis, een productie van theatergroep Kassys in samenwerking met het Belgische Tristero....

Net als in Kommer (2003) gebruikt Kassys op een originele en functionele manier film. De voorstelling begint met een videoverslag van een quasi-wetenschappelijke selectieprocedure voor een vaag experiment. Tientallen deelnemers onthullen hun zwakke en sterke kanten voor de camera, drukken zich op, verliezen zich in associatieve woordspelletjes en kliederen een zelfportret.

Het is reality tv in optima forma, maar in dit geval met een betrouwbaar intellectuelen-aura in plaats van de glamour van het amusement. Drie wijze professoren (gespeeld door machthebbers uit de Nederlandse theaterwereld: Nan van Houte, Ritsaert ten Cate en Arthur Sonnen) kiezen vier deelnemers voor het uiteindelijke experiment.

Youri Dirkx, Liesbeth Gritter, Mette van der Sijs en Peter Vandenbempt hebben op het toneel als houvast slechts een watertap, een tafel met vier stoelen, een nepplant, een deur, een schaal appels (ook nep) en elkaar. Ze drentelen rond, praten wat, pakken iets, tot de gong gaat. Dan moeten ze herhalen wat ze net hebben gedaan. Dan begint weer het drentelen, tot de gong opnieuw gaat.

Het is verbazingwekkend hoeveel variaties er op deze ogenschijnlijk simpele opdracht mogelijk zijn. Van langzamer en nadrukkelijker tot sneller en slordiger. En dus ook hoe verschillend eenzelfde beweging, handeling of tekst kan overkomen. In die zin is Vernis mooi metatheater. Amusant vooral, soms ook vlak; om de verveling van de herkenning te voorkomen had de absurde kant absoluut meer uitgespeeld mogen worden. Door de herhaling word je je ervan bewust hoe onbewust je doorgaans handelt; of je weet niet meer wat je deed, of je moet zo hard nadenken dat de tweede keer toch anders wordt.

Tegelijkertijd word je je ook bewuster van je doen en laten. Over dit groeiende bewustzijn gaat Vernis: de vier kandidaten moeten zichzelf blijven, maar kun je nog echt en spontaan zijn, als je zo alert bent, zo bekeken wordt? Andersom geldt hetzelfde voor de toeschouwer: kun je nog opgaan in het stuk als je zo door een vergrootglas kijkt?

Dat kan niet, en dat is ook niet de bedoeling. In Vernis gaat de kijker zich deelgenoot, medespeler van de acteurs voelen. Samen verwikkeld in een spel, een gebed zonder eind, dat wanneer het plotsklaps wordt afgekapt eerst onbevredigend voelt, maar daarna grote blijdschap veroorzaakt. De vier opgelucht en op warme manier afscheid. Alsof ze elkaar door en door hebben leren kennen dankzij het experiment.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden