Wetenschap gaat directer naar het volk

De Stichting Weten, die een groot publiek voorlicht over wetenschap, krijgt geen geld meer van het rijk. De onderzoeksinstellingen moeten de taak overnemen....

Door Michael Persson

Er zijn niet veel communicatiedeskundigen die zo'n verheven taak hebben als de specialisten in de wetenschaps-en techniekcommunicatie (WTC). Minister Maria van der Hoeven verhief de WTC in het Wetenschapsbudget 2004 zelfs tot het hart van haar wetenschapsbeleid.

Ze vindt wetenschapspopularisering zelfs zo belangrijk, dat ze die taak niet meer wil overlaten aan de specialisten op dat gebied. Per 1 januari stopt ze daarom de subsidie voor de Stichting Weten, die de afgelopen jaren verantwoordelijk was voor de WTC.

Weten organiseert onder meer de jaarlijkse Wetenschapsweek en financiert een aantal wetenschapsredacteuren bij de publieke omroep. Ook verzamelt de stichting expertise over wetenschaps-en techniekcommunicatie, en verspreidt die elk jaar in tientallen paars-groene rapporten onder deskundigen op het terrein van de WTC.

'Het besluit is ons rauw op het dak gevallen', zegt prof. dr. Frans van Vught over de subsidiestop. Van Vught is voorzitter van het bestuur van de stichting.

Woensdag gaat hij met de minister praten over de consequenties van de subsidiestop. Voor de medewerkers, maar vooral voor de WTC in Nederland. 'De WTC mag niet ontbreken in een kennissamenleving. Het stopzetten van de subsidie lijkt in tegenspraak met het beleid', vindt Van Vught, tevens lid van het innovatieplatform, net als Van der Hoeven overigens.

'Ik heb mijn bedenkingen bij wat de minister wil', zegt ook dr. Adriana Esmeijer, voorzitter van de naar haar genoemde commissie, die in december 2003 advies uitbracht over Weten. Daarin concludeerde ze weliswaar dat Weten 'in de huidige vorm' niet kan blijven voortbestaan, maar ook dat daarvoor in de plaats een nieuwe organisatie moet komen om de WTC in Nederland te coneren.

Van der Hoeven volgde alleen de eerste helft van dat advies. Geen Programmaraad, zoals voorgesteld door Esmeijer. Van der Hoeven, in haar brief aan Weten: 'Omdat inhoudelijke regie naar mijn oordeel niet nodig en niet wenselijk is.'

In plaats daarvan wil de minister decentralisatie. De universiteiten en overkoepelende organisaties zoals NWO en KNAW moeten zelf de wetenschap populariseren. Om te voorkomen dat zij hun verantwoordelijkheid ontlopen moet die functie 'expliciet wettelijk worden verankerd', zo luidt het nog niet openbare kabinettsstandpunt, dat een dezer dagen naar de Tweede Kamer gaat.

Er komen 'prestatieafspraken', en de financiering van universiteiten wordt afhankelijk gemaakt van hun wetenschaps-en techniekcommunicatie. Extra geld komt daarvoor echter niet beschikbaar.

De universiteiten zijn 'niet gelukkig' met het standpunt van de minister, laat mr. Ed D'hondt weten, voorzitter van de vereniging van universiteiten VSNU. Zeker voor gezamenlijke activiteiten zal er geld moeten komen. 'Iemand moet dat doen.'

Het budget van Weten bedraagt 5,5 miljoen euro per jaar. Daarvan gaat miljoen naar 'publieksprojecten', varind van de stoomtram Hoorn-Medemblik tot het universiteitsmuseum in Utrecht. Een half miljoen gaat naar projecten op scholen, een half miljoen naar de Wetenschaps-en Techniekweek en een half miljoen naar tien wetenschapsredacteuren bij de televisie, onder meer bij Nieuwslicht, Stof, Het Klokhuis). Anderhalf miljoen gaat naar het verzamelen en verspreiden van expertise, en anderhalf miljoen naar overheadkosten: personeel en huisvesting.

Wat er met het vrijkomende budget gebeurt, is nog niet helemaal duidelijk. Een woordvoerder van het ministerie van OCW zegt dat dat allereerst wordt gebruikt voor de afvloeiingsregelingen van de Weten-medewerkers.

Uit het kabinetsstandpunt wordt in elk geval duidelijk dat de subsidies aan de omroep worden geschrapt. 'In feite besteden de media eigener beweging al aanzienlijke aandacht aan wetenschap en techniek, omdat daar kennelijk belangstelling voor is bij hun publiek. De media hebben de overheid dus niet nodig om hen daartoe te stimuleren.'

Bij de omroepen overheerst bezorgdheid. 'Zo'n subsidie voor een extra redacteur geeft ruimte om een programma in de marge te ontwikkelen', zegt producente Marieke Hermans van het RVU-programma Stof, gepresenteerd door Bas Haring. Aan de andere kant is de bijdrage maar een fractie van de totale productiekosten, zegt Monique Mourits van het NCRV-programma Willem Wever. Alle programma's met Weten-redacteuren gaan ook het komende televisieseizoen gewoon door.

Van de andere subsidies blijft in elk geval die voor de Wetenschaps-en Techniekweek bestaan. De organisatie komt te liggen bij het technologiemuseum Nemo in Amsterdam.

Nemo, in enkele jaren op eigen kracht gegroeid tot driehonderduizend bezoekers per jaar, krijgt daarnaast structureel anderhalf miljoen euro subsidie om te kunnen blijven bestaan. Van der Hoeven heeft grote plannen met dit en andere zogeheten science centra. Ze zullen zich vooral moeten gaan richten op basisscholen, en niet op het algemene publiek.

Want basisscholieren hebben de toekomst. Dus heeft ze voor de komende zes jaar ook nog eens vijftig miljoen euro gereserveerd voor het zogeheten Nationaal Actieplan Verbreding Techniek Basisonderwijs, onderdeel van het Deltaplan B/Techniek. Zo'n 2500 scholen krijgen ieder twaalfduizend euro voor technische ondersteuning. Zodat scholieren straks weten dat hun mobieltjes niet aan Nokiabomen groeien, citeert Van der Hoeven met instemming directeur Paul Schnabel van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Deze initiatieven worden mede gedragen door het bedrijfsleven, omdat ze zich voornamelijk op techniek richten, en veel minder op wetenschap. De wetenschaps- en techniekcommunicatie wordt vervangen door techniekeducatie, klaagt een betrokkene. Ook een vak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden