Weten hoe een slager een vlieg vangt

De uv-roosters in slagerijen en bedrijfskeukens lokken weinig vliegen. Gebruik een hogere frequentie, fijnmaziger tralies en de geur van brood in bier, adviseert een promovenda....

Horren zijn prima, vliegenmeppers en plakstrips schieten tekort en zelfs vliegenvangers die uv-licht uitstralen om insecten te lokken, presteren opvallend slecht. Maar met simpele technische ingrepen kunnen die laatste apparaten aanzienlijk worden verbeterd, concludeert biologe ir. Renate Smallengange in een proefschrift over het vangen van de huisvlieg (Musca domestica) waarop ze afgelopen week promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Ultraviolette lampen met elektrocutierooster of lijmval worden vooral gebruikt bij slagerijen, bedrijfskeukens en fabrieken waar wegens besmettingsgevaar eigenlijk geen vlieg mag rondvliegen. Insecten worden door uv-licht aangetrokken omdat de zon ook zulke lichtstralen uitzendt. In de praktijk vangen de apparaten echter hoogstens 40 procent van de aanwezige huisvliegen, stelt de biologe vast.

Deels komt dit doordat de apparatenbouwers onvoldoende gebruikmaken van algemeen beschikbare kennis over vliegengedrag. Zo is bekend dat vliegen worden aangetrokken door de kleur zwart, terwijl de meeste uv-lampen zijn uitgevoerd in hygiënisch wit. Uit eerder onderzoek is ook al gebleken dat de vorm van het apparaat verschil maakt. Om onverklaarde redenen worden vliegen aangetrokken door een piramidevormige uv-lamp, en minder door de langwerpige of ronde vorm die de lampen nu meestal hebben.

Ultraviolet licht is voor mensen onzichtbaar. Toch stralen de meeste elektrocutielampen óók een paars-blauw licht uit, wellicht in de overtuiging dat dat een extra aantrekkende werking heeft. Volgens de onderzoekster is dit nauwelijks het geval. 'Het blauwe licht is vooral nuttig omdat je daardoor kunt zien dat de lamp áán staat.'

Het meest verbijsterd was Smallengange door het elektrocutierooster op veel apparaten. 'Dat was zo grofmazig dat de vliegen er gewoon tussendoor kunnen vliegen. Ik zag dat tijdens mijn onderzoek vaak gebeuren. Door de staafjes dichter bij elkaar te zetten, kun je zó twee keer zoveel vliegen vangen.'

Tot zover de verbeteringen die de apparatenfabrikanten door beter denk- en zoekwerk ook zelf bedacht hadden kunnen hebben. Bij de gewenste lichtfrequentie van de lampen ligt dat anders, maar volgens de biologe is ook op dat punt veel winst te behalen.

De huidige frequentie van de lampen komt simpelweg overeen met die van de stroom uit het stopcontact, namelijk vijftig hertz (trillingen per seconde). Dat is niet de frequentie die de vliegen het meest aantrekt. Knipperproefjes wezen uit dat mannelijke vliegen het meest worden aangetrokken door 175 hertz en vrouwtjes door 40 hertz.

Die laatste trilling is voor mensen zichtbaar en daardoor minder goed te gebruiken. Dat geldt ook de nóg lagere frequentie van 10 hertz, die juist een afstotende werking op vliegen bleek te hebben. Die flikkering is lastig voor mensen en kan bij epilepsiepatiënten zelfs een aanval opwekken.

De slotsom is dat apparaten het best op 175 hertz kunnen worden afgesteld, concludeert de biologe, temeer omdat ook de vrouwtjesvliegen bij die frequentie in redelijke mate worden gelokt. Het hoe en waarom van deze sekse-afhankelijke trillingsvoorkeur blijft overigens een goed bewaard vliegengeheim.

Ook geuren zijn geschikt om vliegen mee te lokken. Het Groningse proefschrift maakt echter een einde aan de houdbaarheid van het spreekwoord dat je meer vliegen vangt met honing dan met azijn. Het tegendeel is waar, ontdekte de onderzoekster. De zoete honinggeur is niet vluchtig genoeg om vliegen te interesseren. Azijn vervluchtigt snel en vormt voor de insecten een aantrekkelijke geur.

In de praktijk is een palet van geuren het aanlokkelijkst voor de dieren, en het aantrekkelijkst daarbij zijn kippenmest, rottend vlees, gist en brood gedrenkt in bier of azijn: geuren van het lievelingseten van de vlieg.

Vermoedelijk zijn er binnen dit geurenspectrum enkele zeer specifieke geuren waarop de vliegen écht reageren, denkt Smallengange. Een synthetische uitvoering van dit mengsel zou in theorie de beste lokgeur zijn voor vliegen. 'Maar helaas had ik tijdens dit onderzoek te weinig tijd om die optimale synthetische stof te maken.'

De beste vliegenvanger bestaat volgens de biologe uit een combinatie van een verbeterde uv-lamp en een optimale geurstof, gecombineerd met een val waarin de vliegen worden gedood of uitgehongerd. Dit alles bij voorkeur niet in één apparaat, maar in gescheiden opstelling, want tijdens de proeven bleek dat uv-licht de aantrekkelijkheid van geurstoffen kan verlagen.

En uiteraard begint een effectieve vliegenjacht met preventieve ingrepen, zoals horren voor ramen en deuren, zegt ze. Voor wie in principe álle vliegen wil vangen, zijn vliegenmeppers onzin. Ook het onsmakelijk ogend plakpapier voor vliegen - al of niet in een gekruld rolletje opgehangen aan het plafond - is een tamelijk zinloze vangmethode. 'Je vangt wel wat, maar het trekt relatief weinig vliegen en veel stof en andere ongerechtheden, wat de hygiëne uiteraard niet bevordert.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden