Wet om overheid strafrechtelijk te vervolgen sneuvelt op één stem

De (rijks)overheid kan toch niet strafrechtelijk worden vervolgd voor haar fouten. De Eerste Kamer stemde dinsdag met één stem verschil tegen deze initiatiefwet uit de Tweede Kamer. Het doel was dat overheden hun strafrechtelijke immuniteit verliezen zodat 'publiekrechtelijke rechtspersonen' en ambtenaren voor de strafrechter zijn te dagen.

PvdA-Kamerlid Jeroen Recourt. Beeld anp

De wetswijziging was een initiatief van de Tweede Kamerleden Jeroen Recourt (PvdA), Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Peter Oskam (CDA). Pikant is dat de senaatsfractie van de ChristenUnie de wet ternauwernood 'het voordeel van de twijfel' gaf en het CDA tegenstemde. Doordat ook de Onafhankelijkse Senaatsfractie (een zetel) tegen bleek te zijn, kwam het wetsvoorstel één stem te kort.

'Teleurstellend', zei PvdA'er Recourt na de stemming in de Eerste Kamer. 'Maar deze discussie komt vanzelf weer eens terug bij het eerstvolgende incident waar in het beklaagdenbankje de stoel van de overheid pijnlijk leeg blijft.' CDA'er Oskam vindt het 'zuur' dat zijn partijgenoten in de Eerste Kamer hebben tegengestemd. 'Maar dat is ook de kracht van de Eerste Kamer. Senatoren maken hun eigen afweging.'

Lees ook: Volk is politieke klasse die het onderling uitmaakt zat

De wet die mogelijk zou maken dat de overheid strafrechtelijk vervolgd kan worden kwam ook aan bod in de column van Martin Sommer. 'Dit voorstel ligt er al jaren, maar nu is het moment, dacht Recourt. Vanwege de moraliteit in de politiek.' (+)

Democratische verantwoording

De tegenstanders van het opheffen van de strafrechtelijke immuniteit van de overheid benadrukken dat de overheid al via andere juridische wegen aanspreekbaar is, zoals de bestuursrechter. Ze zijn bovendien bang dat de democratische verantwoording in het gedrang komt als de strafrechter zich met incidenten gaat bemoeien: de politiek moet oordelen over fouten van de overheid, niet de strafrechter. Voorstanders vinden juist dat de overheid zichzelf geen 'vrijbrief' mag geven, omdat er dan sprake is van rechtsongelijkheid.

Douwe Jan Elzinga, hoogleraar staats- en bestuursrecht, waarschuwde eind oktober in de Volkskrant dat de wet veel rechtszaken zou uitlokken. 'Advocatenkantoren kennende, gaan ze op grote schaal claims indienen', zei hij. 'Straks durft niemand meer een vergunning af te geven.'

Ondanks het feit dat deze wet niet doorgaat, kunnen gemeenten en provincies in specifieke gevallen wel al strafrechtelijk worden vervolgd. Dat is het geval als een overheid een taak uitvoert, die een commerciële partij ook had kunnen doen.

De gesneuvelde initiatiefwet kent een lange voorgeschiedenis. Hij werd al in 2006 ingediend door toenmalig PvdA-Kamerlid Aleid Wolfsen, de latere burgemeester van Utrecht. In de Tweede Kamer waren alleen D66 en VVD tegen, in de Eerste Kamer werd de wet dinsdag weggestemd door SGP, D66, VVD, CDA en de Onafhankelijke Senaatsfractie. Opeenvolgende ministers van Justitie, allemaal van VVD-huizen, waren ook tegen de wet.

Lees ook: 'Wie durft straks nog een vergunning af te geven?'

'Vroeger was de gedachte dat je de overheid politiek moet controleren. Onderzoek, controle en debat horen thuis in de gemeenteraad, provinciale staten of het parlement, bij een rekenkamer of ombudsman. Zo nodig kan een burgemeester of een kabinet worden gedwongen af te treden.

'Nu ontstaat er concurrentie tussen politieke en strafrechtelijke controle. Hoe ga je dat doen? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden