Op het tweede gezichtAleksej Navalny

Westerse leeftijds­genoten van Navalny willen skiën en snowboarden, zijn bucketlist is maar één punt lang

null Beeld Javier Muñoz
Beeld Javier Muñoz

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: waarom de Russische oppositieleider Aleksej Navalny vrijwillig terugging naar zijn beulen.

Je overleeft op miraculeuze wijze een moordaanslag met chemicaliën uit de medicijnkast van de oude KGB, je bent amper hersteld of je zoekt weer de rechtstreekse confrontatie met het regime. ‘Waarom is hij in godsnaam teruggegaan?’, was een vraag die Aleksej Navalny in West-Europa over zich afriep toen hij meteen na thuiskomst in Moskou door mannen van Poetin achter de tralies werd gezet. Waarom stelt iemand die genoeg moed heeft getoond voor honderd levens zich vrijwillig bloot aan zijn beulen, terwijl hij in Berlijn ten leste zijn gezondheid, zijn gezin en zijn vrijheid terughad? Deze man had kunnen zeggen: het is een wonder dat ik nog leef, het is mooi geweest.

Iets van Navalny’s terugkeer laat zich begrijpen aan de hand van het verleden van het Europa ten oosten van de Elbe. Dat Europa werd door de geschiedenis zo weinig verwend dat het idee dat het leven vooral leuk moet zijn daar nog niet heeft kunnen postvatten. Westerse leeftijds­genoten van Navalny willen op zonvakantie en op safari en skiën en snowboarden; zijn bucketlist is maar één punt lang.

Iets van die terugkeer laat zich óók begrijpen door de vraag te beantwoorden wat Poetin had gewild dat Navalny had gedaan: wegblijven en zo snel mogelijk in de anonimiteit van de ballingschap verdwijnen. ­Immers, hoe minder Navalny de aandacht op zich vestigt, hoe minder Poetin te kijk staat als wat hij is. Je kunt demonstranten arresteren, je kunt verkiezingen vervalsen, je kunt je media laten liegen, je kunt je rechters aanklachten laten verzinnen, je kunt staatseigendom plunderen en gebieden annexeren, maar één goedje dat Poetin en soortgenoten begeren laat zich niet met vals spel binnen­slepen: respectabiliteit.

Dissidenten uit het Oostblok van weleer vormden nauwelijks een concrete bedreiging voor de macht. Dat zij die regimes desondanks een doorn in het oog waren, komt door iets typisch, namelijk dat leiders wier macht op gebrekkige legitimiteit, leugens en repressie berust, bij uitstek níét als leugenaars en valsspelers te boek willen staan.

En dan hadden die dissidenten niet eens YouTube. Je kunt een heerser die behalve als respectabel ook de geschiedenis in wil gaan als redder van Rusland, nauwelijks meer tergen dan hem als schurk neer te zetten in veelbekeken filmpjes. In Nalvalny’s laatste succes kwam hij met een tijdloos Tolstoj-citaat: ‘De schurken die het volk beroofden kwamen bijeen, ­rekruteerden soldaten en rechters om hun orgie te beschermen (...).’

In de bestrijding van deze tegenstander ging voor Poetin alles mis wat kon misgaan. Het regime verzuimde hem uit de weg te ruimen toen hij nog onbekend was, en liet zich daarna keer op keer verrassen. Ten leste koos het toch voor ‘code rood’ oftewel de nucleaire vergiftiging. Dat kon niet mislukken, maar het mislukte toch, en tot overmaat van ramp weet de hele wereld nu precies hoe het is gegaan.

Poetin kan hopen dat het helpt ­Navalny voor jaren op te sluiten, maar iemand die zo bekend is, wordt in Siberië geen anonieme gevangene. Meldt het regime dat Navalny in gevangenschap is overleden, dan weet de hele wereld dat hij is vermoord, en betoont Poetin zich weer een laffe beul. Het slimste zou zijn Navalny in vrijheid oppositie te laten voeren: kleine kans dat hij landelijk meer stemmen krijgt dan Poetin.

Helaas, in dit rijk was het nooit een gewoonte een oppositie met onvleiende kritiek toe te laten. Een KGB’er die getraind is in het omleggen van opponenten vindt het een raar idee.

MEER OP HET TWEEDE GEZICHT

Aleksej Navalny lag al eens een keer eerder op de sofa van Op het Tweede Gezicht. Hij was toen nog kerngezond en had Poetin net op een slimme manier een hak gezet in lokale verkiezingen waarvan zijn partij was uitgesloten. In die aflevering ging het over Navalny’s zesde zintuig voor de kwetsbaarheden van het Russische regime.

Op het Tweede Gezicht besteedde ook aandacht aan de echtgenote van de grootste vijand van de Russische staat, Joelia Navalnaya. Er is een regel uit de tijd dat de Sovjet-Unie nog bestond: áls mannen die misdadige regimes uitdagen een vrouw naast zich hebben staan, dan is die vrouw in die strijd net zo belangrijk als zij, dan wordt het regime de facto uitgedaagd door een echtpaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden