'Westerse glamour, maar duurzaam'

Hoe geef je het arme deel van de wereld energie, zonder het milieu nog meer te schaden?

Hij komt zelf uit een dorpje in de Himalaya, en heeft de gletsjer van de Gangotri - een van de bronnen van de Ganges - met eigen ogen zien terugtrekken, mogelijk als gevolg van de opwarming van de aarde. Dat willen we niet, zeggen zijn dorpsgenoten.


Aan de andere kant is het zo'n dorpje zonder elektriciteit, een dorpje waar bij gebrek aan stroom weinig gebeurt, en waar je 's avonds geen boek meer kunt lezen om te studeren. Dat willen we ook niet, zeggen de dorpelingen.


Ziehier de opgave van de kersverse Utrechtse hoogleraar Atul Kumar (34) in een notendop: hoe geef je het arme deel van de wereld de energie om zich te ontwikkelen, zonder dat de aarde nog meer te lijden heeft van broeikasgassen en klimaatverandering?


Kumar, afkomstig van het gerenommeerde onderzoeksinstituut TERI in New Delhi, hield woensdag zijn oratie in het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht, in het bijzijn van prinses Máxima. Kumar bekleedt de komende twee jaar de Prins Claus leerstoel voor Ontwikkeling en Gelijkheid bij de faculteit Geowetenschappen, waar hij zich richt op energie- en klimaatvraagstukken. Zoals: wat zijn de CO2-arme manieren om 'mensen met weinig koopkracht' toch de benodigde energie te geven om rijker te worden?


Ja, hoe doe je dat?

'Het is niet heel makkelijk. Je hebt het hier niet over de dure hightechoplossingen die het Westen zich wel kan veroorloven. We moeten op zoek naar goedkope technologieën, en op zoek naar slimme manieren om die te financieren. Het idee is dat je niet eerst een energieinfrastructuur bouwt die gebaseerd is op fossiele brandstoffen, maar het meteen duurzaam doet.'


Maar duurzame energie is toch nog altijd duurder dan fossiel?

'Dat ligt eraan wat je wilt. De westerse oplossing, een continue energievoorziening met centrale opwekking en kabels naar alle huizen, is inderdaad duur. Maar je moet anders kijken. Ik heb het liever over energy services. Mensen die nu nog helemaal geen elektriciteit hebben, zijn al een beetje geholpen met een beetje elektriciteit. Met mijn instituut, TERI, hebben we een programma opgezet om de inwoners van arme dorpen een paar uur licht te geven. We verhuren lampen voor een avond. De lampen worden bij een centraal laadstation opgeladen met zonne-energie, en vervolgens voor 1 of 2 cent per avond verhuurd. De dorpelingen maken een keuze: vanavond heb ik licht nodig, morgen niet. Er is geen infrastructuur met permanente aansluitingen. Zo blijft het relatief goedkoop. De uitdaging zit in dit soort distributiemechanismen. We hebben nu vijf-, zeshonderd dorpen met zo'n systeem.'


Nemen mensen daar genoegen mee?

'Door de beperkte middelen in India is duurzaamheid min of meer ingebouwd in de Indiase maatschappij. Natuurlijk, de hogere lagen van de samenleving kopiëren de glamoureuze wereld van het Westen. En op televisie wordt ook een beeld voorgeschoteld dat niet realistisch is. Maar het is simpel: arme mensen hebben geen keus. Het is een beetje, of niets. Ze krijgen nu deze energiediensten, en onze hoop is dat ze zich mettertijd realiseren: dit is goed, dit is de duurzaamste manier, en dit is ook glamoureus. En dan willen we vanuit dezelfde filosofie opschalen.


'Let op: dit gaat niet alleen over India. Dit gaat over miljarden mensen verspreid over de hele aarde. Duurzame ontwikkeling is de enige optie.'


U werkt bij het TERI-instituut waarvan het hoofd, Rajendra Pachauri, tevens voorzitter van het VN-klimaatpanel IPCC, in opspraak is geraakt wegens belangenverstrengeling. Is daar nog iets van te merken?

'Al die beschuldigingen zijn ongegrond gebleken. De krant die de beschuldigingen uitte, The Daily Telegraph, heeft excuses aangeboden. Alles is genormaliseerd.'


India speelde een belangrijke rol bij het vlottrekken van de klimaatonderhandelingen vorig jaar. Bent u daar optimistisch of pessimistisch over?

'Optimistisch omdat we veel dingen kúnnen doen. Pessimistisch omdat we niet veel dingen daadwerkelijk doen. Als klimaatwetenschapper zeg ik: een beetje meer agressie is hoognodig. We hebben geen toezeggingen nodig, maar actie.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden