nieuws

Westen nam autoritaire stijl van president Idriss Déby (1952-2021) van Tsjaad op de koop toe

De Tsjadische president Idriss Déby, een van langst regerende Afrikaanse leiders, is omgekomen bij gevechten tegen rebellen in het noorden van het land. Déby was aan de macht sinds 1990 en een factor van stabiliteit in de regio, die nu een onzekere toekomst tegemoetgaat. Zijn zoon is benoemd tot interim-president.

President Idriss Déby tijdens een top in Frankrijk, in januari dit jaar. Beeld AP
President Idriss Déby tijdens een top in Frankrijk, in januari dit jaar.Beeld AP

Met de dood van de 68-jarige Déby verliest het Westen een van zijn belangrijkste bondgenoten in de strijd tegen het jihadisme in de Sahel. Onder zijn leiding streed het leger van Tsjaad tegen terreurgroepen als Boko Haram en IS. In de onrustige regio was hij een geopolitiek stabiele factor. De Tsjadische hoofdstad N’Djamena is het hoofdkwartier voor Franse en Amerikaanse militaire operaties.

De dood van Déby komt totaal onverwacht. De precieze toedracht is onbekend. Hij vertrok maandag naar het front om de soldaten daar een hart onder de riem te steken. De president, die zichzelf vorig jaar nog de titel ‘maarschalk’ aanmat, was vaak op het slagveld te vinden. In het noorden van het land vecht het leger tegen de rebellengroep Fact, die aan een opmars naar de hoofdstad zijn begonnen vanaf hun bases aan de Libische grens. Déby raakte gewond en bezweek na terugkeer in de hoofdstad aan zijn verwondingen.

Kort voor het leger zijn overlijden bekendmaakte op radio en televisie, was hij tot winnaar uitgeroepen van de presidentsverkiezingen die op 11 april waren gehouden. Daarmee zou hij opnieuw zes jaar aan de macht zijn. Oppositiepartijen boycotten overigens de verkiezingen.

Autocraat

Déby werd in 1952 geboren in het noorden van Tsjaad, dat toen nog een Franse kolonie was. Hij genoot een militaire opleiding in Frankrijk en sloot zich in de jaren zeventig aan bij het leger, toen er een burgeroorlog in Tsjaad woedde. Hij steunde de toenmalige president Hissène Habré en klom op tot diens opperbevelhebber.

Habré ontpopte zich als een wrede dictator. In 1990 pleegde Déby een coup en verdreef Habré, die naar Senegal vluchtte. Habré zit daar sinds 2013 in de gevangenis en werd in 2016 veroordeeld tot levenslang wegens misdaden tegen de menselijkheid tijdens zijn regime. Sinds hij in 1990 aan de macht is, toonde Déby zich ook een autocraat.

Déby had namelijk een sterke greep op de macht. Hij wist de afgelopen decennia diverse opstanden van rebellen te overleven. Ook liet hij de Grondwet aanpassen om steeds aan de verkiezingen te kunnen deelnemen. Met de laatste aanpassing, drie jaar geleden, had hij tot 2033 in het zadel kunnen blijven zitten in opeenvolgende presidentiële termijnen.

Het 30-jarige presidentschap van Déby was nauw verweven met oorlog, door zijn verleden als krijgsheer en het aanhoudende geweld in de regio. Hij gold als een briljant strateeg, maar werd soms ook geholpen door het Franse leger. Voormalig kolonisator Frankrijk steunde Déby vanwege diens strijd tegen islamitische terreurgroepen. Zijn autoritaire regeerstijl namen ze daarbij op de koop toe.

Na Déby’s dood is zijn 37-jarige zoon Mahamat Kaka door het leger aangewezen als opvolger. Volgens critici is dit ongrondwettelijk, zij spreken van een coup. Het leger voerde gelijk een avondklok in en sloot de grenzen. De regering en het parlement zijn ontbonden. De strijdkrachten beloven ‘vrije en democratische’ verkiezingen na een overgangsperiode van achttien maanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden