Westen moet afkicken van olieverslaving

Om aan hun behoefte aan olie te voldoen kijken de VS naar Irak en is Bush bereid een oorlog te voeren....

'Voor energie bestaat geen alternatief. De hele moderne samenleving steunt erop. Het is niet zo maar een grondstof, maar de voorwaarde voor alle grondstoffen. Energie is een basisfactor die gelijk staat aan lucht, water en aarde.' Dat schreef E.F. Schumacher veertig jaar geleden.

Zonder energie houdt de moderne maatschappij op te functioneren. Olie is al decennia de voornaamste energiebron en staat daarom centraal in de wereldpolitiek. Een dreigend olietekort is een potentiële bron van conflicten. Kenneth Deffeyes betoogt in zijn recente boek Hubbert's Peak (Princeton University Press, 2001) dat de olieproductie volgend jaar zijn top zal bereiken en daarna zal dalen. Deffeyes is niet de eerste beste. Hij werd opgeleid door de bekende Shell-geoloog M. King Hubbert die in de jaren vijftig van de vorige eeuw - in strijd met de heersende opinie destijds - voorspelde dat de Amerikaanse olieproductie in 1972 zijn top zou bereiken en daarna zou dalen. Hubbert had gelijk: de Amerikaanse productie piekte in 1970 en daalt sindsdien.

Op basis van de methode van zijn leermeester analyseert Deffeyes nu dat de wereldwijde olieproductie in 2003 zijn piek zal bereiken. Hij schrijft: 'Dit staat vast: geen enkel thans bekend initiatief kan een substantieel effect hebben op het jaar van de piekproductie. Exploratie in de Kaspische Zee, boren in de Zuid-Chinese Zee en lopende duurzame energieprojecten zullen een 'oorlog' om olie niet kunnen voorkomen. Laten we hopen dat dat een handelsoorlog zal zijn en geen oorlog met kernwapens.'

Europa en de VS kiezen elk een eigen antwoord op het dreigende scenario van dalende olieproductie en een voortdurend verder stijgend energieverbruik. De VS maken zich op voor een oorlog met Irak. Natuurlijk is dat een schurkenstaat, maar een eventuele oorlog gaat ook - of zelfs vooral - over olie. Er zijn meer schurkenstaten in de wereld. Er zijn ook meer landen die biologische of chemische wapens bezitten, maar er is maar één land dat over zo'n overvloedig oliereservoir bezit. Irak heeft na Saudi-Arabië de grootste bewezen oliereserves. Vandaar dat oorlog met Irak al op de agenda van George W. Bush stond, toen hij nog geen president van de VS was.

Dat blijkt uit een rapport van de neo-conservatieve denktank Project for the New American Century - met vooraanstaande leden als Dick Cheney (thans vice-president), Donald Rumsfeld (thans minister van Defensie) en Jeb Bush (broer van George en gouverneur van Florida) - dat twee maanden voor de verkiezing van Bush werd gepubliceerd.

In Rebuilding America's Defences staat dat een toekomstige regering-Bush militaire controle over de Golf moet verwerven. 'De Verenigde Staten hebben al decennia getracht een meer permanente rol te spelen in de regio rondom de Golf. Het huidige conflict met Irak verschaft een onmiddellijke rechtvaardiging, maar de noodzaak van een substantiële Amerikaanse aanwezigheid in de Golf gaat voorbij de kwestie van het regime van Saddam Hussein.' Ofwel: het kwaadaardige regime van Hussein dient voor de Amerikanen vooral als voorwendsel voor een fundamentele supermachtstrategie.

Olie is het centrale woord in die strategie. In mei 2001 publiceerde de nieuwe regering het National Energy Policy Report. Daarin staat dat de VS in 2000 voor de helft van hun energiebehoefte afhankelijk waren van geïmporteerde olie en dat die afhankelijkheid zal toenemen tot tweederde in 2020. Ook dat rapport roept op hoge prioriteit toe te kennen aan toegang voor de VS tot de oliebronnen van de Golflanden. Zo'n 65 procent van de bewezen oliereserves bevindt zich daar.

De VS steunen sterk op de loyaliteit van Saudi-Arabië, de grootste olieproducent ter wereld. Maar er bestaan zorgen over de stabiliteit van het autocratische Saudi-regime op de lange termijn. Als de olieproductie van Saudi-Arabië wegvalt, heeft het Westen een groot probleem. En de VS voorop: de Amerikanen verbruiken een kwart van de wereldwijde olieproductie. Zij consumeren per hoofd van de bevolking meer dan drie keer zoveel olie als bijvoorbeeld Duitsland. Voor die kwetsbaarheid bestaat maar één snelle oplossing: Irak. Dat is het enige land dat de olieproductie met onmiddellijke ingang substantieel kan verhogen.

Vandaar dat het vooruitstrevende Amerikaanse tijdschrift The Nation de grootste 'olieroof' uit de geschiedenis voorspelt. Irakese dissidenten, die door de VS zijn verkozen om een nieuw regime in Irak te leiden, hebben al laten weten dat zij alle bestaande olieleveringscontracten aan landen die niet zullen meewerken aan het omverwerpen van Saddam zullen vernietigen. Het is ook duidelijk wie het meest zullen profiteren van de nieuwe post-Saddam-contracten. 'Het gaat om honderden miljarden dollars voor Amerikaanse olieconcerns - waarvan velen nauwe betrekkingen onderhouden met vooraanstaande leden van de regering-Bush - die een dreigend energietekort voor de VS moeten afwenden', aldus The Nation.

De Europese Unie kiest voor een andere weg. Onlangs maakte Commissievoorzitter Prodi bekend dat de EU de komende drie jaar ruim twee miljard euro zal investeren in de ontwikkeling van duurzame energietechnologie, vooral met betrekking tot waterstof. De afgelopen drie jaar werd 127 miljoen euro aan dergelijk onderzoek uitgegeven. 'Voor ons is het verminderen van de afhankelijkheid van olie een prioriteit', aldus Prodi.

Waterstof geldt als hét schone, duurzame alternatief voor fossiele brandstoffen. Bij de verbranding van waterstof in een brandstofcel komt alleen elektriciteit en water(damp) vrij. Bovendien kan waterstof door middel van elektrolyse worden gewonnen uit water. Verder is er duurzaam - met behulp van zonnepanelen en windmolens etc. - opgewekte elektriciteit nodig.

De voorzitter van de Europese Commissie zei dat energie uit waterstof het punt heeft bereikt dat het een realistisch alternatief voor fossiele brandstoffen vormt. Hij zei verder dat het wetenschappelijk 'waterstofprogramma' van de EU vergelijkbaar is met het Amerikaanse ruimtevaartprogramma van de jaren zestig dat de eerste mens op de maan bracht. Prodi schat de kosten van het aanleggen van een waterstofinfrastructuur in Europa op het vijfvoudige van de kosten van een netwerk voor mobiele telefonie. 'De kosten zijn gigantisch, maar het is niet meer buiten bereik.' De EU heeft al bepaald dat in 2010 22 procent van de elektriciteit en 12 procent van het totale energieverbruik duurzaam moet worden opgewekt.

Een bloedige en dure oorlog voeren om olie of al die miljarden investeren in een versnelde ontwikkeling van duurzame energie? Het is een fundamentele keuze. Europa heeft de juiste economische keuze voor waterstof en voor de toekomst al gemaakt. Nu nog de politieke beslissing om de VS ervan te weerhouden zich blind te staren op olie én oorlog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden