‘Westen moet afblijven van stammenpolitiek’

Afghanen vinden dat de Nederlanders zich verre moeten houden van de aanstelling van districtchefs...

CHORA Wie heeft de Australiërs op dit onzalige idee gebracht, vragen ze zich op kamp Holland af. De inval in het huis van Malem Sediq, een van de belangrijkste stammenleiders in Chora, is niet zo maar gedaan, dat snapt de Nederlandse PRT-commandant Michel Hubregtse ook wel. Er zullen aanwijzingen zijn geweest dat daar bermbommen en raketwerpers te vinden waren. Maar hiermee verspeelt ISAF wellicht in één keer de goede wil van de lokale bevolking. En dat is gevaarlijk, want als Malem Sediq zich tegen ISAF keert, dan kunnen de Taliban zo Chora binnenvallen. En één ding is zeker: Malem Sediq is witheet van woede.

Het rommelt in Chora. Een bermbom hier en een raket daar. Drie Nederlandse gewonden zijn er in dit gebied al gevallen, en er valt meer geweld te verwachten. Zoals in elke lente liggen de Taliban op de loer. Toch zijn het de oplopende spanningen in het dorp zelf die het grootste gevaar voor de Afghaanse overheid en de ISAF-troepen vormen. De Taliban kunnen immers gemakkelijk een voet tussen de deur krijgen als er onderlinge conflicten zijn.

Het is een tribaal verhaal, waarin de Nederlanders een hoofdrol spelen. De door Nederland gesteunde aanstelling van een berucht krijgsheer als de facto districtschef, heeft kwaad bloed gezet. Zeker omdat Rozi Khan, zoals hij heet, zich heeft gemengd in een dispuut om een irrigatiekanaal. Van de Nederlanders is het onverstandig om zich zo te bemoeien met stammenpolitiek, is de kritiek van Afghaanse en Amerikaanse kant.

Chora ligt gevoelig bij de Nederlandse militairen in Uruzgan. Vorig jaar juni wisten ze ternauwernood te voorkomen dat de Taliban het districtscentrum zouden veroveren. Sinds de oorlog in Korea (1950-1953) was niet meer zo hard gevochten door de Nederlandse militairen, aldus Defensie. Hadden ze verloren, dan was het gezichtsverlies enorm geweest.

Sindsdien is van alles in het werk gesteld om het dorp te beveiligen tegen de opstandelingen. Zeven nieuwe checkpoints à 1,5 miljoen dollar zijn gebouwd, Afghaanse militairen staan op de rol om erheen te gaan. De Nederlandse militairen ter plekke zeggen opgetogen dat de bevolking nu voor het eerst echt voor ISAF kiest.

Een paar weken eerder lijkt alles nog onder controle te zijn. In het kantoor van commandant Wilfred Rietdijk (de voorganger van Michel Hubregtse) op Kamp Holland toont een powerpointpresentatie van het Nederlandse counterinsurgency-plan een overzichtelijke situatie. Defense, diplomacy en development, daar gaat het allemaal om, zegt Rietdijk.

‘Het lijkt op wat de Canadezen en Engelsen doen. Maar onze aanpak is cultureel ingebed, daar zijn wij het beste in. Wij hebben een goed begrip van de Afghaanse cultuur. Wij hebben niet zoveel last van een eigen identiteit.’ Op een kaart van Chora zijn de foto’s van de tribale leiders in het gebied geplakt, met pijlen om hun onderlinge banden aan te geven, en een nummer voor de mate waarin ze aan de kant staan van de Afghaanse overheid.

In Chora ondersteunt Nederland de aanstelling van Rozi Khan, die als politiechef onder oud-gouverneur Jan Mohammed wreedheden zou hebben begaan in de zogeheten strijd tegen de Taliban in Uruzgan, die vaak tegen rivaliserende stammen was gericht. Tot juni was hij net als Jan Mohammed persona non grata voor de Nederlanders, maar daarop kwamen ze terug toen Rozi Khan een beslissende rol speelde bij de Slag om Chora. Hij kan de ruziënde stammen in Chora bijeen houden, denkt Rietdijk, die hem gemoedelijk een ‘oude roverhoofdman’ noemt.

‘Waarom bemoeien Nederlanders zich met de aanstelling van districtschefs?’, vraagt parlementariër Soona Nilofar zich af. Nilofar is verontwaardigd, omdat de kandidaat van Karzai, krijgsheer Oibadullah, vorig najaar terzijde is geschoven na protest van Nederlandse kant. Ook gouverneur Hamdam Asadullah is ongelukkig met de gang van zaken. ‘Binnen 24 uur moest ik Oibadullah weer terughalen, omdat de Nederlanders het er niet mee eens waren.’

Westerse militairen moeten geen stammenpolitiek willen bedrijven, vindt hij. ‘De psychologie van het volk is niet te begrijpen in zes maanden. Ik ben Afghaan en ik woon hier. Ik weet wat er gaande is tussen de stammen en hoe we daarmee kunnen omgaan.’

‘Bij de aanstelling van een bestuurder kunnen wij als buitenstaanders hooguit aangeven dat de persoon een crimineel verleden heeft’, zegt Jeffrey Dubel, politiek adviseur van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken in Tarin Kowt. ‘Maar we hebben niet het recht om te zeggen wie het dan wel moet worden. Nederlanders hebben een goed inzicht in de stammenstructuur in Uruzgan. Dat kunnen ze gebruiken om de gang van zaken te voorspellen. Maar ik denk dat het fout is te denken dat je met deze kennis de ontwikkelingen ook kunt sturen.’

Hoe lastig stammenpolitiek inderdaad is, blijkt half maart als er een schietpartij is vanwege een irrigatiekanaal in Chora. Het hangt samen met een decennia oude twist tussen de steenrijke commandant Akhtar Mohammed en een van zijn voormalige strijders, Gul Bacha, die al 94 levens heeft geëist. Talibanleider Mullah Omar heeft zich er nog mee bemoeid, en is er niet uitgekomen. En nu struikelen de Nederlanders over de kwestie.

Districtschef Rozi Khan blijkt Gul Bacha te steunen, en dat polariseert. Een door de gouverneur georganiseerde bijeenkomst op de top van Akhtar Mohammeds heuvel loopt nog net niet uit de hand. Een woedende menigte, die met schoppen en geweren zwaait, schreeuwt dat Rozi Khan weg moet. ‘Uruzgan is nog niet klaar voor democratie’, verzucht een van de afgevaardigden van de gouverneur als hij de auto in vlucht.

‘Rozi Khan wordt misschien niet gesteund door iedereen, maar wel door een groot deel van de bevolking’, zegt PRT-commandant Michel Hubregtse. ‘Wij vinden het belangrijk dat er een tribaal neutrale persoon districtschef is, die niet in een kamp zit. Dat was met Oibadullah wel het geval.’

Na de schietpartij zet de gouverneur vijftien mensen gevangen. Ook ontslaat hij Rozi Khan en de politiechef. Zolang Khan aanblijft, is de kans groot dat Akhtar Mohammed de hulp inschakelt van de Taliban, vrezen de betrokkenen. En dan zit Chora zonder districtchef, zonder politie, en zonder leger. Dat, weet iedereen op Kamp Holland, is een gevaarlijke situatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden