Westen mist regie op de Balkan

De interventies van de internationale gemeenschap op de Balkan zijn kortzichtig en opportunistisch. Hoogtijd voor een langetermijnvisie, vindt J. Schaberg....

J. Schaberg

De oorlog in Irak en het ontbreken van politiekerechtvaardiging daarvoor, krijgt alle aandacht (Forum, 11oktober). Inmiddels raakt vergeten dat er binnen Europa ook eengroot probleem bestaat, het voormalige Joegoslavië. De oorzaakligt in de historische tegenstellingen tussen Serviërs, Kroatenen Moslims. De schuldvraag is niet eenduidig. Met brede publiekesteun begon het Westen vijftien jaar geleden te interveniëren.

De Moslims bespeelden in het Bosnië-conflict, in 1992, depolitiek en media het slimst, verwierven het etiket vangeslachtofferde lammeren en wisten vervolgens de internationaleagenda te beheersen. Dat herhaalde zich in Kosovo. In 1999 gingServië akkoord met een vredesregeling, Kosovo zou voorlopigonder VN-bestuur komen, een integraal deel van Servië blijvenen te zijner tijd zou overleg volgen over de definitieve status.

Onmiddellijk na die vredesregeling ging het fout, Albanezenblokkeerden de troepenontplooiing van de VN en de NAVO. DeAlbanezen hadden de regie overgenomen. In de daarop volgendejaren hebben de Albanezen in Kosovo met moord en intimidatie deServiërs in het gebied het leven onmogelijk gemaakt. Unmik, deVN-missie daar, heeft toegelaten en soms daaraan meegewerkt, datde Serviërs steeds verder werden gediscrimineerd. Ook het verrevan onschuldige Kroatië kreeg een voorkeursbehandeling.

In de Bosnië-oorlog kreeg het wapens en instructeurs voor eenoffensief tegen de Serviërs, waarbij ernstige oorlogsmisdadenzijn begaan. Vervolgens had het Westen in de Kosovo-oorlogKroatië nodig als militair-etappegebied en werd het in de wattengelegd.

Het laatste staaltje opportunisme speelde begin deze maand.Hoewel recent nog besprekingen over de toetreding van Kroatiëtot de Europese Unie werden geblokkeerd, omdat het JoegoslaviëTribunaal een totaal gebrek aan medewerking van Kroatiëconstateerde, werd dat standpunt plotseling verlaten. Om hetprobleem in de EU over de opening van besprekingen over delidmaatschapsbesprekingen met Turkije op te lossen, moestOostenrijk worden gecompenseerd door zijn historische protégéKroatië uitzicht te bieden op het EU-lidmaatschap.

Onder onmiskenbare internationale druk was het JoegoslaviëTribunaal nu ineens zeer tevreden over de houding van Kroatië.Zowel de internationale gemeenschap als het JoegoslaviëTribunaal verliezen hiermee hun geloofwaardigheid.

Tussen wal en schip zitten de Serviërs, zowel in Servië zelfals in Bosnië en Kosovo. 'Serviërs in Kosovo leven gevangen inhun enclaves, zonder vrijheid van beweging, geen banen en geengelegenheid voor integratie', schreef een internationalecommissie met prominente leden zoals de vroegere Duitsebondspresident Richard Von Weizsäcker onlangs.

Toch wil de internationale gemeenschap zich nu losmaken vanhet probleem Kosovo en besprekingen beginnen over de toekomstigestatus van het gebied. De Veiligheidsraad van de Verenigde Natiesmoet beslissen of dit verantwoord is. Kai Eide, de specialeVN-gezant, deed hiernaar onderzoek en gaf een positief advies.Dit advies werd niet door feiten gestaafd, slechts de politiekewens zich van het probleem te ontdoen, gaf de doorslag.

De Serviërs hebben uiteindelijk het grootste probleem. DeKosovaarse Serviërs zijn bang in een moslimstaat terecht tekomen. En terwijl de regering in Belgrado het Westen omeconomische redenen nodig heeft, heeft zij intern te maken metbelangrijke radicale oppositionele stromingen die garen spinnenbij het eventueel laten vallen van Kosovo. De Albanezen zullenalleen met volledige onafhankelijkheid genoegen nemen. Omdat zede macht feitelijk in handen hebben en met opstand dreigen, wordtdoor het Westen druk op de Serviërs opgevoerd Kosovo op tegeven.

Als de regering in Belgrado echter iets wordt afdwongen, kanzij na zo'n vernedering steun krijgen van Rusland. De Serviërsin Kosovo en Bosnië zullen in het geweer komen. Voor deAlbanezen in de regio zou dat het bewijs zijn dat geweld loont,wat hen zal inspireren tot verdere avonturen.

Het gaat hierbij niet alleen om Kosovo, ook om Bosnië enverder. 'De regio is niet zo stabiel als de EU beweert', steldede al genoemde internationale commissie. Er hoeft weinig tegebeuren of het gaat fout. Het Dayton-akkoord is tien jaargeleden aan de bevolking opgelegd, ze had zelf geen stem, datwreekt zich. Bosnië en Kosovo zijn protectoraten geworden metbesturen die geen werkelijke verantwoordelijkheid dragen en waareen geleidelijke democratische ontwikkeling is gesmoord door hethaastig dwangbestuur van hoge vertegenwoordigers van de EU en deVN.

Het Westen moddert intussen door, neem ook weer Montenegro.De Montenegrijnen zijn diep verdeeld over hun staatsverband metServië, volgend jaar spreken ze zich daarover uit. 'Maar dat isafhankelijk van de speelruimte die de internationale gemeenschapbereid is te geven', zei de Nederlandse regering onlangs. Gaathet Westen zich hierin ook mengen, nog een mislukking? En metwelk perspectief?

Het Westen heeft in het voormalig Joegoslavië eenopportunistisch hapsnap-beleid gevoerd, steeds nieuwe problemenveroorzakend. Er moet, in overleg met alle betrokken partijen inde regio, een allesomvattend strategisch plan voor de regiokomen. De status van Kosovo, Bosnië en Montenegro heeft groteimpact op de omliggende landen.

Joegoslavië is een Europees probleem, de EU moet zich nu eensbewijzen door de zaken in eigen huis op te lossen. Ze moet zich,met steun van de VS, voor zo'n strategisch plan inzetten. Heelhun gewicht, met sancties, beloningen en militaire garanties,moet daarvoor beschikbaar komen.

Dat alles gaat veel tijd en uithoudingsvermogen vergen. Hetuiteindelijke doel moet zijn de regio binnen de EU te brengen.Het alternatief is blijvende chaos in het hart van Europa en metalle externe problemen is dit een bedreigend perspectief.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden