Westen kan mensenrechten in China niet afdwingen

De Amerikaanse houding ten opzichte van China getuigt van hypocrisie, maar ook van realisme, meent Rutger van der Hoeven...

HET ARTIKEL van Hans Wansink (Forum, 21 december) beoogt een aanval te zijn op de ideeën van Samuel Huntington, de Harvard-hoogleraar die heeft getracht een theorie van de internationale betrekkingen op te stellen voor het tijdperk na de Koude Oorlog.

Wansink geeft er echter blijk van Huntingtons theorie niet goed begrepen te hebben. Zijn bezwaren gelden namelijk Huntingtons mening dat westerse waarden niet aan Aziatische landen moeten worden aangewreven.

Dit is echter Huntingtons mening niet, zoals de professor al jaren met engelengeduld aan zijn critici probeert uit te leggen. Wat hij stelt, is dat de Amerikaanse regering weliswaar mensenrechten moet blijven aansnijden in het contact met andere landen, maar dat men zich moet realiseren dat dit weinig resultaat zal opleveren.

De omgang met mensenrechten is in veel landen namelijk niet een kwestie van keuze, maar een resultant van de cultuur en geschiedenis van dat land. Druk vanuit het Westen zal dus niet de situatie van de ene op de andere dag kunnen veranderen, hoogstens beetje bij beetje. Dit standpunt lijkt mij alleszins realistisch, maar Huntingtons critici blijven zijn theorie maar verkeerd uitleggen.

De kritiek op het Amerikaanse en Nederlandse mensenrechtenbeleid overschat vaak de mogelijkheden van westerse regeringen om mensenrechten af te dwingen in andere landen. De Amerikaanse houding, mensenrechten ter sprake brengen maar ondertussen wel handel drijven, getuigt dus behalve van hypocrisie evenzeer van realisme.

Maar laat China dan maar. Als ze zich niet aanpassen sluiten we de orders toch niet, want China heeft het Westen veel meer nodig dan andersom. Wansink 'bewijst' deze laatste mening met de volgende stelling: 'het enige dat China importeert is graan'. Dit is absurd. Wapens, luxe-artikelen, technologie, kapitaal en vele andere goederen worden in China ingevoerd.

Maar het is tekenend voor de manier waarop in Nederland tegen de Chinese groei wordt aangekeken: het is ver weg en het maakt allemaal niet uit. Deze gedachte is naïef. China is namelijk op weg het eerste grote land te worden dat industrialiseert sinds de Sovjetunie in het interbellum en dit kan grote gevolgen hebben voor de wereldeconomie.

De ontwikkeling die nu gaande is, is dat de Verenigde Staten proberen China te incorporeren in de wereldeconomie volgens de huidige, internationaal geldende handelsregels. Deze regels weerspiegelen tot op zekere hoogte de belangen van de 'gevestigde orde'. Een duidelijk voorbeeld hiervan zijn de regels over geestelijk eigendom en copyright, waarover de laatste jaren veel te doen is geweest.

Als China weigert volgens de regels te spelen en tóch weet te industrialiseren, betekent dit een groot gevaar voor het economische stelsel in de wereld. Nu worden 'gepikte' producten als CD's en software nog zonder officiële toestemming gefabriceerd in China. Als het land besluit een poging te wagen als 'free rider' te industrialiseren, betekent dit dat Westerse producten de wereld overspoelen, maar dan voor een tiende van de prijs en gemaakt in China.

En dan gaat het hier niet om een kleine Aziatische tijger, maar om een land met een vijfde van de wereldbevolking. Dit zou kunnen leiden tot een soort 'economische koude oorlog' met gevolgen voor de gehele geïndustrialiseerde wereld.

De pogingen om China te incorporeren in de wereldeconomie volgens de huidige regels, zijn dus meer dan een kleinzielig spel om winst. Natuurlijk moet het land aangesproken blijven worden op zijn mensenrechtenbeleid, maar het is al zo vaak gebleken dat eisen stellen niet werkt.

Rutger van der Hoeven is student geschiedenis en internationale betrekkingen aan de Universiteit van Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.