Werkzaam verzoenend en/of

Alternatieve artsen faalden ernstig bij Sylvia Millecam. Deugt daarom nu de hele sector niet? Door Mirjam Schöttelndreier..

Of ze gebruik maakt van alternatieve genezers? Schrijfster Marjan Berk moet meteen lachen: ‘Ik hou erg van mijn huisarts, maar óok van Dr. Vogel. Ik heb altijd Echinaforce gesmeerd als ik of mijn hond een ontstoken poot had. Hielp fantastisch. Alleen kon dat officieel niet. Later verscheen een artikel in The Lancet, dat er wel iets in dat spul zat dat hielp. Nou ja.’ De schrijfster lanceerde deze week Rijk!, een hilarisch verslag van de financiële ups en, vooral, downs in haar leven, tot aan het winnen van de Lotto eind vorig jaar. Bij tegenslag heeft ze zich altijd graag astrologisch of met glazen bol en tarotkaart laten troosten. Ze houdt het bij een agnostische kijk op het leven: het ongekende laat zich niet kennen. ‘Dat vind ik mooi. Daar ik ook opportunist ben, hou ik graag een deurtje open voor een leven dat nog leuker is. En verder heb ik mijn scepsis, per persoon.’

Afgelopen weken stonden de kranten vol van de alsnog-vervolging van twee, overwegend alternatief werkende artsen en het ‘medium’ Jomanda die wijlen comédienne Sylvia Millecam voorspiegelden dat haar borstkanker een ‘bacteriële infectie’ was. Millecam koos zelf voor de alternatieve geneeswijze. Uitgeteerd, met opgezwollen borst en lijdend aan pijn en slapeloosheid, stierf ze uiteindelijk in 2001. Het Amsterdamse gerechtshof oordeelt nu, nadat het Openbaar Ministerie eerder geen vervolging had bevolen, dat haar keuze niet zo vrij was als voorgesteld, maar dat haar de benodigde medische hulp is onthouden.

Berk is blij met de uitspraak. Zij toog, op uitnodiging van een kennis die actief is in de Vereniging tegen de Kwakzalverij, naar een hoorzitting over Millecams lijdensweg. ‘Dat was echt verschrikkelijk, wat ik daar hoorde.’ Is ze om die reden tegen alternatieve genezers? Dat niet. Ex-verpleegster Berk: ‘Zorgvuldig handelen moet overal de norm zijn, en waar die ontbreekt, moet dat worden bestreden. De passie waarmee de Vereniging tegen de Kwakzalverij dit soort artsen achtervolgt, mag van mij even hard ingezet worden tegen wantoestanden in het reguliere circuit. Neem al die antidepressiva die niet helpen of veel narigheid bezorgen. De begraafplaatsen liggen ook vol met medische missers van de gewone geneeskunst.’

In 2007 kwamen er 1441 klachten binnen bij het medisch tuchtcollege. De gratis krant Sp!ts (16 april) licht de zaak van de 11-jarige Cynthia de Jong eruit. Zij overleed aan een niet-herkende salmonella-infectie. Elk kwartier een slokje AA-drank, in de lezing van moeder, had de arts haar geadviseerd, toen haar dochter met paarse handen en diep in de kassen verzonken ogen lag te lijden. Een dag later was ze dood. De klacht is afgewezen. Moeder De Jong gaat in hoger beroep.

Jantien van Bennekom werkt als regulier revalidatiearts. ‘Ik vind het in de reguliere geneeskunde prettig dat we met elkaar afspraken hebben gemaakt hoe we de dingen noemen en welke middelen we daarbij gebruiken. Dat is helder, controleerbaar. En er is een inspectie die controleert of er wordt gewerkt zoals is afgesproken.’ Daarom onderschrijft ze Bob Dylans uitspraak : To live outside the law, you must be honest – wie alternatief werkt, moet extra opletten. Dat laat onverlet dat haar hoofd ‘openstaat voor een andere manier van kijken naar ziekte en gezondheid’. Met haar twee kinderen bezoekt ze een antroposofische arts. ‘Net als veel andere ouders haakte ik af bij de zoveelste antibioticakuur.’

Van Bennekom had in eerste instantie bij de Millecam-zaak het gevoel dat de ‘orthodoxen’ de alternatieven weer, ietwat kinderachtig, ‘tuk’ hadden. ‘Maar toen ik me in de zaak had verdiept, dacht ik: dit is godgeklaagd, hoe deze artsen te werk zijn gegaan. Kanker ontkennen, dat kan gewoon niet.’ Met dat laatste is ook klassiek homeopaat Paul Albers uit Nijmegen het helemaal eens. ‘Kanker is kanker, ook buiten het reguliere denkkader.’ Wel betreurt hij dat in de zaak-Millecam de ‘emotie’ overheerst. ‘Zodra je iemand een kwakzalver noemt, is de discussie voorbij. Ik vertel mijn patiënten altijd vooraf hoe ik werk en wat mijn verwachtingen zijn. Als ze niet beter worden, doe ik iets niet goed. Maar zodra iemand roept: ga jij naar zo’n kwakzalver? Dan wordt de patiënt angst aangejaagd. Ik kan dan niet meer deugen en ben op voorhand een prutser.’

Ton Couwenbergh rondde zijn artsexamen netjes af, maar kreeg al tijdens zijn studie zulke grote twijfels over de reguliere geneeskunde, dat hij snel een ander pad insloeg. ‘Als ik in het ziekenhuis liep, vroeg de arts geregeld aan de hoofdverpleegster wat hij moest doen. Dus breek mij de bek niet open over de wetenschappelijkheid van de reguliere geneeskunde. Zo’n verpleegster hielp de patiënt met haar kennis, fingerspitzengefühl en respect voor de waardigheid van de mens. Ook dat laatste ontbrak nogal eens bij sommige doktoren aan het bed.

Couwenbergh ging verder als orthomoleculair werkend arts. ‘Ik ondersteun zo veel mogelijk de functies van dat wat goed gaat in het lichaam. De reguliere geneeskunde zie ik vooral als een ziektebestrijdingdienst, die verder niet veel van gezondheid afweet.’ Dat de alternatieve sector wordt gecontroleerd en zonodig berispt of vervolgd, vindt hij ‘prima’. Minder fraai vindt hij de hetze-achtige wijze waarop de strijders van de anti-Kwakzalversvereniging en stichting Skepsis alles wat alternatief is, achtervolgen. ‘Met hun wettelijke monopoliepositie en de machtige farmaceutische industrie achter zich, is het makkelijk naar beneden trappen. Ik vraag me altijd af waar in die kringen de wetenschappelijke grondhouding is gebleven: die van nieuwsgierigheid, open staan voor andere visies. Die is er niet.’

Albers merkt in zijn praktijk overigens ‘absoluut niet’ dat patiënten door de Millecam-zaak afhaken. ‘Nederlanders houden wel van dokters, maar niet van wat ze voorschrijven. Daar zijn ze kritisch op.’ Hij blijft derhalve patiënten ontvangen die zich niet lekker voelen als gevolg van chemokuren, antidepressie-middelen en ontevreden ouders van Ritalin-slikkende kinderen. Vroeg hij mensen vroeger te stoppen met hun reguliere medicatie, nu heeft hij zijn behandelmethode omgedraaid. ‘Als mensen bloeddrukverlagende pillen krijgen, dan begin ik intussen met mijn behandeling. Als het beter gaat, kunnen ze zelf in overleg met de arts met die pillen stoppen.’ Over de actuele impact van ‘Millecam’ ontbreken harde cijfers, wel meldde het CBS-rapport Gezondheid in cijfers, 2006 bijna een verdubbeling van het aantal contacten met alternatieve genezers: van 3,7 naar 6,9 procent van de bevolking.

Dat Jomanda bij de rechtszaak is betrokken, bevreemdt Couwenbergh overigens. ‘Die mevrouw hoort nergens bij, ze mag zeggen wat ze wil. Of ze dat in een blauwe of rode jurk wil doen, is aan haar.’ Albers ergert zich eraan dat het ‘medium’ een pion is in het belachelijk maken van alternatieve geneeswijzen. ‘Waar een nuchter medisch debat zou moeten zijn, zonder polarisatie op voorhand via de rechtbank, hebben wij in Nederland in medisch opzicht een emotionele, trendy cultuur.’

Dat nuchtere debat, tussen regulier en alternatief, kan volgens hem best worden gevoerd op basis van de uitkomsten van behandelmethoden. ‘Dan moet je afspreken wat je onder ‘beter’ verstaat. Al begrijp je elkaars methode niet, als je afgesproken hebt wat ‘beter’ is, kun je wel over elkaars resultaten praten.’ Hoofdzaak blijft dat de klachten afnemen. Albers: ‘Verder vind ik het sowieso niet raar dat mensen troost en steun zoeken in hun leven. Ik vind mensen die Jomanda bezoeken, niet gek. Of die naar de kerk gaan. Of die maanden gaan mediteren. Er zijn vele ingangen om met het leven om te gaan. En het placebo-effect, dat je beter wordt van een illusie, kennen we overal, bij elke overtuiging, dokter of therapie.’

De 75-jarige Marjan Berk won eind vorig jaar de Lotto, die haar verrijkte met 1 miljoen zeer welkome euro’s. Lang niet altijd ging het haar voor de wind, vaker niet eigenlijk. En niet alleen in financieel opzicht. In hoofdstuk 17 van Rijk! schrijft ze: ‘In tijden van cholera en pest heb ik de neiging me te voorzien van bijstand in het circuit van helderzienden, astrologen, tarotleggers en andere mensen die meer weten of zeggen te weten van de toekomst dan ik in die verdrietige perioden van mijn leven’. En: ‘Er zijn absoluut uitstekende zieners, tarotleggers en astrologen. Bij hen steken de charlatans altijd weer schril af’. De goeden herkent ze aan hun ‘bescheidenheid en bescheiden tarieven’.

Succesnummer was onder anderen de Belgische vriend-astroloog die haar, rondtoerend comédienne, gratis voorspelde dat ze later zou gaan schrijven. ‘Uítgelachen, heb ik hem.’ Ook leek een trip naar een wonderdokter in Kenia een flop. Ze moest vooraf betalen voor een kip en een geit, die zouden worden geofferd zodra haar wens was verhoord. ‘Ik wilde destijds graag mijn weggelopen man terug. De wonderdokter zei dat hij voor Kerst terug was. Zowaar, dat klopte. ‘Ik heb direct Kenia gebeld dat ze konden gaan offeren.’ Berk: ‘Alleen had deze dokter er niet bij verteld dat mijn man daarna voorgoed zou wegblijven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.