Werkvloer nog gevoelig voor homofobie

Is Nederland wel zo tolerant als wordt beweerd? Nou, nee. Homo's en lesbiennes hebben op hun werk meer problemen dan hun heteroseksuele collega's....

'De tolerante sfeer uit de jaren zeventig is echt voorbij', merkt wiskundeleraar Siep de Haan (41). 'Ik zie om me heen dat veel homoseksuele collega's van mijn leeftijd volledig opgebrand zijn. Ze worden getreiterd; hun auto wordt bekrast.'

De problemen spelen vooral op scholen met veel allochtone leerlingen. 'Zij maken steeds explicieter duidelijk dat ze geen les willen van een homoseksuele leraar en steken hun witte leeftijdgenoten aan', heeft De Haan gemerkt. Zelf zal hij om die reden niet op een school met veel allochtone leerlingen solliciteren. Datzelfde geldt overigens voor een protestants-christelijke school of het lbo.

Maar ook op zijn eigen, overwegend witte school, het katholieke Bonifatiuscollege in Utrecht, hoort hij de laatste jaren vaker fluisteren: 'Dat is een homo', als hij langs een groepje leerlingen loopt. 'En laatst kreeg ik van een leerling die ik een onvoldoende gaf ''Vieze homo!'' naar mijn hoofd geslingerd. Dat had ik op school nog nooit gehoord.'

Volgens Erwin Kunnen, voorzitter van de homowerkgroep van de Algemene Onderwijsbond (Aob), begint het vaak met het niet meer luisteren naar een docent. 'Sommigen krijgen thuis vervelende telefoontjes of hebben te maken met fysiek geweld. Dat de schoolleiding niet altijd genoeg steun biedt, maakt het extra vervelend.'

Docenten krijgen dan te horen dat ze niet te veel naar buiten moeten treden met hun geaardheid. Het management legt vaak vooral de nadruk op respect voor andere culturen.' Een school moet een duidelijk beleid ontwikkelen, vindt Kunnen. 'Dat leidt ertoe ddat er ook zwarte scholen zijn waar het relatief goed gaat.'

De problemen in het onderwijs zijn het grootst, meent Liane Wubbels van het COC, de Federatie van Verenigingen tot integratie van homoseksualiteit. 'We zijn bezig met een campagne om mensen uit diverse maatschappelijke sectoren publiekelijk te laten zeggen: ''Ik ben homo''. Maar het is ons nog steeds niet gelukt om iemand uit het onderwijs te vinden die daarvoor wil uitkomen.'

Religieuze stromingen

Volgens Wubbels neemt homodiscriminatie de laatste jaren overal toe. 'Vooral sinds de uitspraken van de imams een paar maanden geleden is gebleken dat er veel schijntolerantie is. Problemen hangen overigens niet alleen met de islam samen, maar ook met andere religieuze stromingen.'

Hoewel leden het COC slechts vijf of zes keer per jaar bellen met een klacht over homoseksualiteit en werk, gaat het daarbij volgens Wubbels om het topje van de ijsberg. 'Van 1993 tot 1995 hadden we een klachtenlijn over dit onderwerp, toen bleek wel degelijk dat veel werknemers problemen ondervinden vanwege hun homoseksualiteit. Mensen werden gepest, of na het werk opgewacht.'

In een onderzoek uit 1999 onder 174 leden van de homowerkgroep van Abvakabo FNV zegt 59 procent van de mannen in hun baan last te hebben van negatieve ervaringen als gevolg van het uitkomen voor hun geaardheid. Bij de vrouwen is dat 42 procent. De meesten zijn open over hun privéleven, maar hebben te maken met pesterijen, roddels, voelen zich belachelijk gemaakt of bespot.

Homo's en lesbiennes hebben op hun werk vaker last van stress en hebben minder plezier in het werk dan hun heteroseksuele collega's, blijkt verder ook uit een onderzoek uit 1998 in opdracht van Abvakabo FNV onder bijna vijfduizend leden bij de lagere overheid en ziekenhuizen.

Ze hebben vaker het gevoel er niet bij te horen, krijgen minder steun van hun chef en voelen zich minder betrokken bij collega's. Hun ziekteverzuim ligt hoger. Lesbische vrouwen ondervinden nog meer problemen dan homomannen. Zij vinden dat ze minder zichzelf kunnen zijn en ervaren minder steun van collega's.

Rob Landeweerd (31) bestuurslid van de netwerkorganisatie voor hoger opgeleide homo's Genius, schat dat inmiddels voor 90 procent van de leden het uitkomen voor hun homoseksualiteit op hun werk een doodnormale zaak is.

'Maar er zijn ook leden die nog altijd een vriendin meenemen naar officiële gelegenheden. Ik sprak iemand uit de bancaire wereld die meent dat hij absoluut niet open kan zijn over zijn seksuele voorkeur. Hij denkt dat het zijn promotiekansen schaadt.'

Speciaal weekeinde

Sinds bijna tien jaar ontmoeten de 132 leden van Genius elkaar iedere laatste zaterdag van de maand. Ze bespreken dan niet alleen 'homo-onderwerpen', maar houden ook een debatingdag, of zetten een musical in elkaar in een Belgisch kasteeltje. 'We hebben overigens nog nooit een c.v. gecontroleerd. Mensen die niet hoger opgeleid zijn, voelen zich zelf niet bij ons thuis.'

Wel is er nog discussie of de twintig vrouwelijke kandidaat-leden welkom zijn bij de club, of dat er voor hen een aparte afdeling komt. 'Maar dat laatste is niet de bedoeling, omdat we als homo-organisatie natuurlijk niet intern willen discrimineren.'

Bij werk waarbij mannelijkheid lange tijd de norm was, blijkt de homofobie groter. Homo's die contacten zoeken op en rond de snelweg zouden erom vragen mishandeld te worden, vinden sommige politieagenten die daartegen juist moeten optreden.

Lesbische vrouwen worden geconfronteerd met collega-agenten die het 'zonde' vinden als een vrouw op vrouwen valt, blijkt uit een onderzoek bij de Nederlandse politie uit 2000. 'Tegen antihomoseksualiteit ingaan kost veel energie. En het leidt tot negatieve reacties. Ik doe dat daarom nu minder', zegt een agent.

Bij defensie - van oudsher ook een mannenbolwerk - is de houding ten aanzien van homoseksuele collega's de laatste jaren toleranter geworden, meende 66 procent van ondervraagde homo's in 1999. Toch heeft nog altijd 43 procent van de homoseksuele militairen het gevoel in de loopbaan te worden belemmerd. 'Er is voor homo's kennelijk nog steeds een glazen plafond', weet Peter Dankmeijer van de Schorerstichting, het kenniscentrum van gezondheidszorg voor homo's en lesbienes. 'Homo's hebben in ziekenhuizen nog steeds minder vaak een vaste of leidinggevende baan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden