Analyse

Werkt het Zweedse model wel? ‘Prostitutie verbieden is hetzelfde als kapitalisme verbieden’

Het burgerinitiatief dat pleit voor invoering van de Zweedse prostitutiewetgeving in Nederland, lokt verschillende reacties uit. De veertigduizend ondertekenaars van het plan zijn positief, maar de belangenvereniging voor sekswerkers is uiterst kritisch. Ook de wetenschap zet flinke kanttekeningen bij het zogeheten Nordic-model. ‘Het enige dat afneemt, is de zichtbaarheid.’

Een prostituee aan het werk in een van de prostitutieboten aan het Zandpad. Beeld ANP

In Zweden is het strafbaar om seks te kopen en is prostitutie illegaal. Vergelijkbare wetgeving is ook in Noorwegen ingevoerd. Woensdag biedt de jongerenbeweging Exxpose een burgerinitiatief aan in de Tweede Kamer waarin de actievoerders pleiten voor een verbod op prostitutie in Nederland. Meer dan veertigduizend actievoerders tekenden de petitie om de Zweedse wetgeving in Nederland in te voeren.

De petitie krijgt in de Kamer steun van de ChristenUnie. Partijleider Segers vroeg het kabinet dinsdag om een onderzoek naar het Zweedse model. Coalitiepartner D66 is echter fel gekant tegen een prostitutieverbod. Dat geldt ook voor belangenvereniging Proud, die opkomt voor sekswerkers in Nederland. ‘Ook wij moeten onze huur en rekeningen betalen. Op basis van foutieve aannames en schattingen bepleiten ze een prostitutieverbod’, zegt een Proud-woordvoerder, die dinsdag vergaderde over een tegenreactie op de petitie. ‘Ons grootste bezwaar is dat het Zweedse model de prostituees dwingt de illegaliteit in te gaan. Ze gaan ondergronds en hierdoor stijgt geweld en neemt ook het aantal HIV-infecties toe.’

Een belangrijk motief voor de jongerenorganisatie om prostitutie te verbieden is het tegengaan van ongelijkheid tussen man en vrouw. Volgens campagneleider Willemijn de Jong kan het Nordic-model op steun uit feministische kringen rekenen, omdat het een einde zou maken aan de door prostitutie gecreëerde ongelijkheid dat de toestemming voor seks van kansarme vrouwen wordt afgekocht door kapitaalkrachtige mannen.

‘Schadelijk voor sekswerkers’

Hoogleraar sociale wetenschappen Ine Vanwesenbeeck (Universiteit Utrecht) zet haar vraagtekens bij dat motief. ‘Dit model is gebaseerd op moraalpolitiek. Het is ongevoelig voor wetenschappelijke evidentie dat het uitermate schadelijk is voor sekswerkers.’

In Zweden is prostitutie sinds 1999 wettelijk verboden. De regering claimde in 2010 dat straatprostitutie daardoor was gehalveerd en andere vormen nagenoeg verbannen. ‘Harde cijfers zijn er niet, het gaat om schattingen’, aldus Vanwesenbeeck, die als adviseur is verbonden aan het Rutgers kenniscentrum seksualiteit. Het kan zijn dat er groepen zijn vertrokken uit Zweden, maar er is geen enkel probleem opgelost als zij elders of ondergronds verdergaan,’ zegt Vanwesenbeeck.

‘Het enige dat is afgenomen, is de zichtbaarheid. Maar de gouden regel is: hoe sterker de repressie, hoe onzichtbaarder de sekswerkers, hoe sterker de grip van criminelen, hoe groter de bedreiging van de gezondheid van sekswerkers en de publieke gezondheid’, aldus Vanwesenbeeck. ‘De drempel van sekswerkers naar de politie, justitie en hulpverlening wordt steeds hoger, ze krijgen steeds minder publieke rechten.’

Ook Marie-Louise Janssen, docent gender- en seksualiteitsstudies aan de Universiteit van Amsterdam, acht een verbod onrealistisch en ineffectief. ‘Het is niet duidelijk welk probleem hier wordt opgelost. Het is vooral een morele discussie, die maatschappelijk debat verdient. Maar er is gewoon veel vraag naar seksuele dienstverlening. Prostitutie verbieden is als hetzelfde als kapitalisme verbieden.’

Nieuw-Zeeland

Janssen ziet meer heil in het decriminaliseren van prostitutie, zoals in Nieuw-Zeeland is gedaan. Daar is wetgeving die zich specifiek op prostitutie richt afgeschaft. Voor sekswerkers geldt daar het normale arbeidsrecht, zelfstandige prostituees hebben geen speciale vergunning nodig, zoals in Nederland wel het geval is. Kritiek op dit systeem is dat zelfstandigen nauwelijks aan een vergunning kunnen komen en zo afhankelijk blijven van bordelen. Daar krijgen zij volgens Janssen te maken met ‘allerlei wolven’, die hen belemmeren autonoom te werken. ‘Ik pleit er juist voor om prostituees meer te zien als normale werknemers onder de gewone arbeidswet. Ik ben niet voor aparte prostitutiewetgeving.’

Velvet December, coördinator belangenbehartiging bij Proud, komt net terug uit Nieuw-Zeeland. ‘We hebben daar met sekswerkers gesproken en gemerkt hoe positief de wetgeving daar is voor hun positie. Ze zijn veel zelfstandiger en het geweld tegen hen is afgenomen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.