Reportage

Werkt dat, een tienervriendelijk rooster?

Scholen zouden meer rekening moeten houden met de biologische klok van tieners, blijkt uit onderzoek dat leerlingen zelf hebben geïnitieerd. In Hardenberg gaan ze dat proberen.

Havoleerlingen van klas 1 en 2 op De Nieuwe Veste in Hardenberg tijdens een natuurkunde- en biomechanicales.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

's Morgens vroeg een geschiedenisles aan een klas vol tieners geven? Dat is niet makkelijk, zegt Barbara Dijke. Vaak zijn ze nog zo slaperig dat je aan ze moet sjorren om ze wakker te krijgen. Daarom begint de lerares van De Nieuwe Veste in het Overijsselse Hardenberg het eerste uur niet meteen te vertellen hoe pak 'm beet de Republiek der Verenigde Nederlanden werd geregeerd. Nee, eerst stelt ze wat vragen over de stof die de leerlingen hebben doorgelezen. Of ze kijkt samen met de klas een paar opdrachten na.

Dit jaar gaat het al beter dan vorig jaar, zegt ze. Dat komt doordat haar school bezig is een nieuw onderwijssysteem in te voeren. Zo beginnen de klassen niet meer om vijf over acht, maar om half negen. 'Het is een halfuurtje later, maar het scheelt', zegt Dijke. 'Ook voor mij trouwens.'

Biologische klok van slag

De school houdt ook op andere manieren rekening met de biologische klok van kinderen, die tijdens de tienerjaren zo van slag raakt dat ze opeens laat naar bed willen en lang gaan uitslapen, wat met de gangbare schooltijden vaak tot chronisch slaapgebrek leidt.

De toetsen worden nu zo veel mogelijk gepland tussen 11 en 3 uur. Ook beginnen de kinderen in de eerste en tweede klas de dag niet meer met de uitleg van een docent. Ze krijgen eerst rustig de tijd om op te starten, bijvoorbeeld door opdrachten te maken. De komende jaren verandert dat ook in de bovenbouw, zegt directeur Tom Versteeg.

Dat De Nieuwe Veste als eerste middelbare school van Nederland zulke maatregelen neemt, komt door twee leerlingen van de vestiging in Coevorden. De meisjes wilden voor hun profielwerkstuk de invloed van de biologische klok op de schoolprestaties achterhalen. Op hun school verzamelden ze daarom toetsresultaten en noteerden hoe laat elke toets was afgenomen. Ook lieten ze alle leerlingen een test invullen om te zien in hoeverre ze een ochtend- of avondmens waren.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Zinvol

Na analyse van de gegevens - met hulp van chronobiologen van de Rijksuniversiteit Groningen - bleek dat toetsen die tijdens het eerste en laatste uur waren afgenomen slechter waren gemaakt dan toetsen op andere tijden. Ook scoorden avondmensen slechter bij toetsen in de ochtend, terwijl de resultaten 's middags gelijk waren.

In het wetenschappelijke artikel dat de Groningers over het onderzoek publiceerden - met de twee leerlingen als co-auteur - suggereren ze dat scholen later zouden moeten beginnen en dat examens in de vroege middag moeten plaatsvinden.

Zou elke school zich moeten aanpassen? 'Ja', zegt de Groningse onderzoeker Giulia Zerbini. 'En als later beginnen geen optie is, dan kunnen scholen misschien de dag starten met minder intensieve vakken, zoals tekenen.'

Jelle Jolles valt haar bij. De hoogleraar neuropsychologie van de Vrije Universiteit, die niet bij het project betrokken is, verwijst naar buitenlandse studies waaruit blijkt dat het zinvol is om kinderen later te laten beginnen. 'Tieners die vroeg op moeten, zitten nog in hun diepe slaap als de wekker gaat', zegt hij. 'Ze eten hun cornflakes en fietsen naar school, maar hun brein blijft nog even in de slaapstand.'

Neuro-educatie

Wel zou Jolles graag zien dat zulke organisatorische maatregelen gecombineerd worden met wat hij 'neuro-educatie' noemt. 'Je moet kinderen leren hoe hun brein werkt. Dat ze minder geconcentreerd zijn als ze kort slapen. Dat het licht van hun smartphone zorgt dat ze moeilijker in slaap vallen.'

Op De Nieuwe Veste begonnen ze vorig jaar te experimenteren. Tijdens een testweek begon de onderbouw om half negen en de bovenbouw om half tien.

'Iedereen vond het lekker om om half tien te beginnen', zegt Elza uit havo 4, die 's ochtends pas na een paar keer snoozen uit bed komt.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Dat rotding'

'Maar we waren wel pas om half vijf vrij', zegt klasgenoot Gijs, die zijn wekker buiten bereik heeft gezet, zodat hij zijn bed uit moet om 'dat rotding' uit te zetten.

'Ik kon niet naar paardrijles', vult de 15-jarige Jaimy aan.

Uiteindelijk bleken ouders en leerlingen toch niet enthousiast. De school was te laat uit, zeker voor kinderen die nog een uur moesten fietsen, wat in deze regio niet ongebruikelijk is.

En dus begint de school nu elke morgen om half negen - een halfuur later dan voorheen. Maar dan wel met een rustig programma. Zal dat straks te zien zijn in de resultaten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden