ReportageReclassering

Werkstraffen weer opgepakt na coronastop: ‘Even mijn openstaande uren afmaken’

In de Boxtelse Voedseltuin wordt een veroordeelde begeleid bij een werkstraf.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Door de coronacrisis lag ook de uitvoering van werkstraffen stil. Deze week zijn ze weer hervat. Al is Reclassering Nederland naarstig op zoek naar extra projecten om de opgelopen achterstanden weg te werken. 

‘Wie zijn kont brandt, moet op de blaren zitten, hè.’ En dus heeft Tommy afgelopen week zonder mopperen weer op zijn knieën tussen de prei gezeten om het onkruid te wieden. ‘Totdat ik kramp kreeg in mijn kuit.’ Zojuist heeft hij de courgettes water gegeven, en eerder deze dag heeft hij een groot deel van de omheining van de Voedseltuin in Boxtel gesnoeid.

De 37-jarige Brabander is blij dat hij weer aan de slag kan met zijn werkstraf. Al heeft hij niks met groente. ‘Ik eet het eigenlijk nooit.’ En het grootste deel van het werk vindt hij niet per se leuk. ‘Thuis laat ik een tuinman het onkruid wieden. Geef mij maar het grove werk. Met de bladblazer aan de slag, dat vind ik wel mooi.’ In maart had hij zijn werkstraffen wegens rijden onder invloed en de handel in softdrugs – ‘samen 320 uur’ – bijna afgerond. ‘Ik heb nog maar negen dagen te gaan.’

Maar door de coronacrisis lag het werk zo’n drie maanden stil. Afgelopen week is de uitvoering van werkstraffen weer hervat. In de Boxtelse Voedseltuin – waar onder meer uien, wortels en aardbeien worden verbouwd voor gezinnen die afhankelijk zijn van de Voedselbank – is Tommy dinsdag de eerste die weer in zijn felgele reclasseringshesje met zijn knieën tussen de planten zit. Maandag zouden eigenlijk twee andere werkgestraften beginnen. Werkmeesters Jill Bertens en Dave Masumbuko zaten om half acht ’s ochtends klaar om hen te ontvangen. ‘Wij stonden in de startblokken’, zegt Bertens. ‘Alleen, ze kwamen maar niet. Ziek.’

En dus kijken ze deze dinsdag goedkeurend hoe Tommy in de weer is met de gieters. Masumbuko: ‘Hij mag van ons niet stilstaan.’

Komende week moet het reclasseringsproject in de Voedseltuin weer bijna op volle sterkte draaien met zes werkgestraften per dag die onkruid wieden, de omheining van de tuin onderhouden en een paddenpoel aanleggen. ‘Padden eten alles wat ze voor de bek komt’, zegt voedseltuin-vrijwilliger Maria. ‘Sprinkhanen, wantsen. Allerlei soorten plaagdieren. Een pad kiest niet, die eet gewoon.’ En dat, stelt Maria, is goed voor de groei van de groenten. Met behulp van de werkgestraften – ‘die het zware werk doen’ – kan ze de wens van een paddenpoel voor de Voedseltuin verwezenlijken.

‘Als je de werkgestraften uitlegt wat de achterliggende gedachte is, en dat we mede dankzij hun werk driehonderd gezinnen van de Voedselbank voeden, worden ze enthousiast’, zegt werkmeester Bertens die zelf ook graag meewerkt in de tuin. ‘Dan voelen ze zich nuttig.’ Bovendien, voegt een andere vrijwilliger toe, ‘is de kans op een goed gesprek groter als je samen op je knieën tussen de prei zit.’

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Openstaande uren afmaken

Ook elders in het land is Reclassering Nederland begonnen met het opstarten van de werkstraffen. Al zijn er op dit moment bij lange na nog niet genoeg plekken om alle werkgestraften vlot aan het werk te zetten. Bovendien kunnen niet alle projecten weer met een volledige bezetting aan de gang vanwege de anderhalvemeterregel.

En dat heeft gevolgen voor de achterstanden.  De werkvoorraad van de reclassering is tijdens de coronacrisis gestegen van 18 duizend naar 20 duizend. Ondertussen komt ook de normale instroom van werkstraffen vanuit nieuwe strafzaken weer op gang.  Dankzij een speciale spoedwet krijgt de organisatie een jaar extra voor de uitvoering van werkstraffen. ‘Eind 2021 moeten we alles hebben weggewerkt.’ Al geeft directeur Johan Bac meteen toe dat het niet ideaal is. ‘Hoe verser de werkstraf, hoe effectiever.’

Om die reden is de organisatie naarstig op zoek naar andere, externe projecten, waar werkgestraften kunnen bijspringen. ‘Denk aan het onderhoud van parken en sportvoorzieningen voor gemeenten die door de crisis in financiële nood zitten. Maar we kunnen ook helpen bij het oogsten van asperges als daar problemen zijn door tekorten aan arbeidskrachten. We willen uiteraard niet concurreren met de markt. Maar als we ergens kunnen helpen, doen we dat graag’, zegt Bac.

Tommy begrijpt het wel. Ook hij wil graag ‘even zijn openstaande uren afmaken’ zodat hij weer verder kan met zijn leven. ‘Ik heb een eigen horecazaak’, legt hij uit. In 2017 werd hij door zo’n negen agenten tegen de grond gewerkt. Even hing er een jarenlange gevangenisstraf boven zijn hoofd. Maar daarvoor had justitie te weinig bewijs. ‘Als ik de cel in was gegaan, had ik echt een probleem gehad met mijn vrouw.’

Uiteindelijk werd hij veroordeeld tot 180 uur werkstraf wegens de handel in wiet. ‘Ik had in 2014 ook al een werkstraf gekregen. Toen werd ik gepakt met 37 kilo natte wiet. Ik zei dat ik dat had gevonden, en kreeg een werkstraf van 16 uur. Daarom dacht ik dat de straffen voor wiet heel laag waren.’ Ditmaal viel de werkstraf een stuk hoger uit. ‘Daar heb ik wel van geleerd, met drugs laat ik me niet meer in’, zegt hij terwijl hij om vier uur ’s middags zijn hesje uitdoet, zijn werkhandschoenen in een kluisje stopt en zijn hand opsteekt naar Bertens en Masumbuko. ‘Dit was de dag weer.’

De naam van Tommy is gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden