'Werkplicht bijstandsmoeder lost armoede niet op'

Bijstandsouders verplichten te gaan werken lost weinig op. De moeders Caroline van Zijl en Denise van de Kerkhof zien het ook niet zitten....

Ook al zijn de vijftigduizend alleenstaande bijstandsouders met kinderen boven de vijf jaar al sinds 1996 verplicht werk te zoeken, toch vinden ze nauwelijks een baan. En als hen dat wel lukt, blijven ze meestal financieel toch afhankelijk van een uitkering, omdat ze weinig verdienen en bovendien in deeltijd werken. Dat blijkt uit de studie Zorgen voor morgen. De opstellers daarvan, onderzoekers van de Universiteit Utrecht, hebben voor hun studie duizend bijstandsmoeders en medewerkers van sociale diensten ondervraagd.

Veel bijstandsmoeders verwachten niet snel werk te vinden. Driekwart heeft niet meer dan een mavo-diploma en is aangewezen op banen in de thuiszorg en winkels, of op eenvoudig administratief werk - vaak deeltijdbanen - waarmee ze te weinig verdienen.

De meeste moeders willen geen volledige baan, omdat er dat te weinig tijd voor hun kinderen overblijft. Bovendien vinden vooral laagopgeleide moeders zorgtaken belangrijker dan werken.

De helft van de moeders met kinderen boven de vijf jaar is door de sociale dienst vrijgesteld van de wettelijke arbeidsplicht. De sociale diensten stimuleren de vrouwen liever met cursussen.

Volgens de onderzoekers is de doelstelling van de wet, te weten financiële zelfstandigheid voor vrouwen, vrijwel onhaalbaar. De huidige regeling leidt volgens hen tot grote willekeur, afhankelijk van de beslissingen van de sociale dienst.

Ook het Samenwerkingsverband Mensen Zonder Betaald Werk is sceptisch. Woordvoerder S. Dulfer: 'Met 24 uur betaald werken zullen de meesten niet uit de bijstand zijn, aangezien zij terechtkomen in het laagste inkomenssegment van de arbeidsmarkt.'

'Ik wil mijn kinderen zelf begeleiden'

Naam: Caroline van Zijl (37)

Moeder van: Fay (10), Tess (7) en Floyd (5)

Werkervaring: drie jaar coördinatrice kinderopvang (deeltijd)

Bijstand sinds: drie jaar, moet veertig uur per week gaan werken

'Het klinkt misschien kloekerig, maar ik wil mijn kinderen zelf begeleiden. Ze hebben het zwaarder, omdat ik gescheiden ben en in de bijstand zit. Dan zou ik ze moeten uitbesteden? Natuurlijk zou ik graag willen werken, maar met drie kleine kinderen is dat onmogelijk. Ik ben meer dan een huisvrouw. Ik ben ook fietsenmaker, huiswerkbegeleider en los alle problemen in mijn eentje op.

'Tien jaar geleden namen we samen de beslissing dat ik met werken zou stoppen. Nu maken we het niet samen af. We hebben alleen een omgangsregeling, want hij had geen zin in co-ouderschap. Het leven van mijn ex gaat gewoon door.

'Ik moet voltijds erbij gaan werken, want het kabinet vindt dat gezinnen beter af zijn als de moeder werkt. Maar ik weet zelf wat het beste is voor mij en de kinderen. Ze moeten een lieve moeder hebben die tijd voor ze heeft. Als ik na een werkdag de kinderen ophaal en ook nog het huishouden moet doen, ben ik op. Ze verwachten dat je een supervrouw bent.

'Juist door het belerende van de overheid en van de sociale dienst voel ik me soms buitengesloten - niet doordat ik een bijstandsuitkering heb. Zo bood de sociale dienst in Deventer me de cursus Bijstandsmoeders aan de slag aan. Ik heb drie jaar pedagogische academie gevolgd. Nu moet ik een cursus algemene maatschappelijke ontwikkeling doen en lessen Nederlands volgen. Daarna gaat het over faalangst en wordt een bezoek aan het arbeidsbureau voorbereid. Bovendien krijg ik schuldenhulpverlening, ook al heb ik geen schulden.

'Op de voorlichtingsdag voelde ik me helemaal niet thuis. Ik lees de krant, ik hoef geen lessen Nederlands of maatschappijleer en naar het arbeidsbureau ga ik regelmatig. Maar het is verplicht, zegt mijn bijstandsmaatschappeljk werkster. Die hele cursus, ver beneden mijn niveau, wordt me door de strot geduwd. Ik wil een gerichte opleiding, anders is het zonde van mijn tijd.

'Natuurlijk kunnen bijstandsmoeders werken, maar de leeftijdsgrens zou omhoog moeten. Maar het belangrijkste is dat er een wet komt die co-ouderschap regelt. Nu wordt de ouder die voor de kinderen zorgt zwaar overbelast.'

Van onze verslaggever Marcia Luyten

'Moeder zijn is méér dan fulltime job'

Naam: Denise van de Kerkhof (30)

Moeder van: Selene (bijna 4)

Werkervaring: deeltijdbaan bij koffieshop

Bijstand sinds: vier jaar

'Als me gevraagd wordt wat voor werk ik doe, dan is mijn antwoord altijd: ik ben moeder. Dat is méér dan een fulltime job.

'Het is toch raar dat voor je eigen kind zorgen niet als werk wordt beschouwd, terwijl het dat wél is als iemand anders jouw kind opvangt.

'Een zogenaamd échte baan aannemen, zoals de regering nu wil laten gebeuren, kan ik niet. Dat plan is echt belachelijk: hoe moet ik dat doen met een kindje van drie? Ik zou het werkelijk niet weten.

'Ik zou op dit moment zelfs geen leuke baan willen, want het gevolg daarvan is dat mijn dochtertje door anderen wordt opgevangen en grootgebracht.

'Een kind heeft, zeker de eerste jaren, de fysieke aanwezigheid van zijn moeder nodig. Doordat ik Selene veel aandacht heb gegeven, is zij een stuk minder bang dan in het begin van haar leven. Een kind opvoeden is zwaar, zeker in je uppie. Je kan niet even gaan bijtanken en zeggen: ''Ik ga lekker winkelen''. Of: ''Breng jij haar even naar bed?''

'Het is onzin dat je als bijstandsmoeder zonder werk in een sociaal isolement raakt. Je komt door je kind toch ook andere mensen tegen, op school bijvoorbeeld? Ik woon nog maar net in Utrecht, dus ik ken hier nog niemand, maar in Amsterdam kende ik heel veel mensen.

'Voor ik zwanger werd, werkte ik met behoud van uitkering bij een koffieshop. Ik heb mijn school niet afgemaakt, maar kan best iets bijleren.

'Binnenkort gaat Selene naar de kleuterschool en dan wil ik bij het arbeidsbureau informeren welke mogelijkheden er zijn voor scholing. Een computercursus lijkt me wel wat. Internet vind ik erg interessant, misschien kan ik daar iets mee doen.

'Ik ben niet bang dat er geen baan voor me is. Als je iets doet dat je leuk vindt, rolt het vanzelf verder, is mijn filosofie.

'Maar het moet wel kunnen. De werktijd moet samenvallen met de uren dat Selene op school is. Ik heb geen flauw idee of dat te regelen is.

'Ik vind het niet echt vervelend afhankelijk te zijn van de sociale dienst. Ik heb weinig geld, maar ik klaag niet. Toch zou ik later een goede baan willen vinden. Het lijkt me wel wat om een eigen huisje te kopen.' Bart Dirks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden