Werkgever zet vaker politiepet op

Criminaliteit op de werkvloer wordt steeds minder vaak aangegeven door werkgevers. Dat gebeurt deels door ontevredenheid over het optreden van de politie, maar ook doordat de werkgever zelf graag het recht in handen neemt....

Filiaalchef Cor M. uit Schiedam, laadde een busje vol met kisten geld en vertrok naar Thailand. Omdat de buit te zwaar was, moest hij een deel ervan achterlaten. De filiaalchef van waardetransporteur Geldnet probeerde zijn werkgever nog meer geld af te persen door te dreigen dat hij de pers zou inlichten over de spectaculaire diefstal. Die vlieger ging niet op. Een paar maanden later kwam Cor terug, omdat zijn geld op was. Op Schiphol hield de politie hem aan. Ruim twee weken geleden werd hij veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf.

Dit waar gebeurde voorval is eerder uitzondering dan regel. Ondernemend Nederland verliest jaarlijks honderden miljoenen guldens aan werknemers, zoals Cor. Maar hun delicten komen niet altijd aan het licht bij politie, justitie of journalisten.

Slechts éénvijfde van de middelgrote bedrijven doet altijd aangifte, bleek uit onderzoek van de Stichting Trendmeter. Dat terwijl drie jaar geleden nog ruim éénderde dat deed.

Werkgevers lossen de criminele activiteiten van werknemers liever zelf op. 'De redenen om geen aangifte te doen zijn legio. Belangrijk is de vrees dat de politie niet altijd tijd heeft of andere prioriteiten heeft.

'Daarnaast twijfelen werkgevers aan de kwaliteit en deskundigheid van politie-onderzoek', vertelt Anne Volkers, secretaris criminaliteitsbeheersing bij de werkgeversorganisatie VNO-NCW. 'Strafrechterlijk onderzoek is meestal tijdrovend. Dat kost werkgevers extra geld en mankracht.'

Bovendien leiden slepende juridische procedures niet per se tot vervolging of schadeloosstelling. In Nederlands lukt het slechts een op de tien werkgevers om meer dan de helft van hun schade te verhalen, blijkt uit onderzoek van PricewaterhouseCoopers.

Juist de afgelopen twee weken heeft een aantal Nederlandse bedrijven ervaren dat het in opspraak brengen van het bedrijf door eigen werknemers een fikse schadepost kan veroorzaken. Werknemers die poederbrieven stuurden naar hun eigen baas - al dan niet grappig bedoeld - slaagden er soms in de hele bedrijfsvoering voor enkele uren of zelfs voor langere tijd lam te leggen. Bovendien deed de publiciteit veel bedrijven ook meer kwaad dan goed.

De rechter reageerde daar in het geval van een werknemer uit Ridderkerk dan ook niet mild op. In een snelrechtprocedure achtte de rechter vorige week 'bedreiging met een levensdelict' bewezen. De man die voor de deur van zijn baas een brief met melkpoeder en een afdrukje van een e-mail over antraxbesmetting had neergelegd, had zich volgens de rechtbank onverantwoordelijk gedragen en bijgedragen aan 'ontwrichting van de samenleving'.

Werkgevers zijn ook bang voor negatieve publiciteit. Dat bleek ook uit de reactie van het Ridderkerkse bedrijf dat volgens de directeur het liefst helemaal uit de publiciteit was gebleven. Dat was vervolgens onmogelijk, omdat een van de werknemers zonder aarzelen met de poederbrief naar de politie was gestapt.

Gedragscode

Voor andere bedrijven is publiciteit dan ook vaak de reden om geen aangifte te doen. De gesnapte werknemer vindt het meestal wel prima als zijn misstap binnenshuis wordt afgehandeld.

'Steeds meer zaken worden overgelaten aan het bedrijfsleven', vertelt G. Hoffmann, algemeen directeur van Hoffmann Bedrijfsrecherche. 'Als dat de dader of verdachte niet bevalt, kan hij altijd naar de rechter stappen. Maar dat gebeurt zelden.'

Als preventieve maatregel tegen criminaliteit stellen organisaties vaak hun eigen gedragscode op. Een soort tweede wet met ontslag en aangifte als hoogste straf voor overtreders. Nog preventiever werkt nieuwe werknemers goed natrekken voor ze worden aangenomen.

'Maar hoe goed worden referenties gecontroleerd bij sollicitaties?', vraagt Bernard Prins, hoofd forensic services van Pricewaterhousecoopers, zich af. 'Zelfs al wordt er gebeld, dan vertellen oud-werkgevers niet altijd alles.' Daarbij komt dat geheimhouding van een delict vaak voorkomt om bij ontslag een afkoopsom te verlagen.

Hoe werkgevers op criminaliteit reageren, hangt af van wie de dader is en hoe zwaar het delict. Bijvoorbeeld: bij de schoonmaker, die twaalf pakken koffie steelt, is ontslag en aangifte waarschijnlijker dan bij de directeur die er een gewoonte van heeft gemaakt jaar na jaar excessief te declareren. De laatste heeft meer kans op een gouden handdruk.

Hoffmann: 'Er wordt met verschillende maten gemeten, afhangend van het functieniveau. Maar de persoonlijke achtergrond van de dader speelt ook mee. Argumenten als: ''Zijn vader heeft hier nog gewerkt'', kunnen doorslaggevend zijn om iemand toch in dienst te houden.'

Fraudeboekhouders

Als het om grote gestolen bedragen gaat, zullen werkgevers eerder overwegen derden in te schakelen. Wie de politie wil omzeilen, stapt voor witte boorden criminaliteit naar forensic accountants, ofwel boekhouders die fraude opsporen.

Bedrijfsrechercheurs zijn er voor meer tastbare misdrijven. Maar werkgevers hebben zelf ook goede middelen voor opsporing in huis. Kleine organisaties moeten het vooral hebben van de hoge sociale controle. Grote instanties, waar anonimiteit heerst, zijn eerder aangewezen op een veiligheidsdienst.

Die kan voor opsporing gebruik maken van een omvangrijke infrastructuur. Denk hierbij aan cameratoezicht of een netwerkbeheerder die het computerverkeer controleert. Ook registratie van het telefoonverkeer en het gebruik van toegangspasjes worden gebruikt om verdachte werknemers te achterhalen.

Toch heeft de opsporing via werkgevers grenzen. Alleen politie of justitie mogen telefoons aftappen en invallen plegen. VNO-NCW is voorstander van een betere samenwerking tussen de twee partijen.

Volkers: 'Er is wederzijdse afhankelijkheid, dus het beste is om alle kennis te bundelen. Nu zit het nog teveel in de sfeer van jij mag dit niet, jij dat niet. Daardoor wordt veel dubbel werk gedaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden