Werk van joodse fotografen is 'zichtbaar anders'

De opvatting van Max Kozloff, samensteller van de expositie New York, Capital of Photography, is omstreden. Kozloff herkent joodse foto's vanwege een speciale gevoeligheid voor sociale omstandigheden....

Van onze verslaggever Harmen Bockma

De tentoonstelling, in het Joods Historisch Museum in Amsterdam, toont prachtig werk van onder anderen Lewis Hine, Berenice Abbott, Nan Goldin, Diane Arbus, Weegee, William Klein en Leonard Freed. De foto's geven een beeld van het New York van de vorige eeuw in chronologische volgorde.

Het is vooral sociaal betrokken werk van voor de Tweede Wereldoorlog, dat later ironische en afstandelijke trekjes kreeg. De makers van deze zogenoemde street photography zijn voor het overgrote deel van joodse afkomst, een feit dat al eerder door kunsthistorici is vastgesteld.

Maar samensteller Max Kozloff van New York, Capital of Photography gaat een forse stap verder. Volgens hem is een foto van een joodse fotograaf zichtbaar anders dan een foto van een niet-joodse fotograaf. Kozloff meent een 'jewish sensibility'te ontdekken, een speciale gevoeligheid voor sociale omstandigheden.

'De foto's getuigen van ambivalentie', zegt hij. 'Voor de joodse fotografen is er geen sprake van een stad waarin iedereen New Yorker is, maar van een stad samengesteld uit minderheden, zelfs uit individuen, die zich lijken af te vragen of ze er wel bij horen.'

Precies die vraag, meent Kozloff, moet de joodse fotografen, bewust of onbewust, hebben beziggehouden. Immers, ook zijzelf - of hun ouders of grootouders - behoorden tot een minderheidsgroep, vaak afkomstig van de arme Lower East Side. Ze werden met wantrouwen bejegend, moesten hun best doen om te assimileren, maar bleven ook altijd buitenstaanders.

De herinnering aan hun eigen verleden maakte dat ze worstelden met het probleem van de democratieen het kapitalisme; in theorie had iedereen dezelfde kansen om de American Dream te verwezenlijken, in de praktijk visten velen naast het net. En joodse fotografen waren daar extra gevoelig voor, stelt Kozloff.

Ontbreekt die empathie in het werk van niet-joodse fotografen? 'Hun foto's stellen geen vragen', zegt Kozloff. 'Kijk naar het werk van Walker Evans. Hij accepteert New York zoals het is, hij zet geen vraagtekens bij de positie van mensen in de samenleving. Terwijl bijvoorbeeld Lou Stoumen een jongeman fotografeert die het schijnbaar moeilijk heeft. Hij concentreert zich op de psychologische kant van de foto. Je krijgt er een ongemakkelijk gevoel bij.'

Kozloffs visie is kritisch ontvangen. In het verleden is immers vaak met minder goede bedoelingen gezocht naar een specifiek joodse gevoeligheid.

'In Nederland zouden we het niet in ons hoofd halen om onderscheid te maken, om wat voor reden dan ook', zegt fotograaf Philip Mechanicus, wiens vader joods was. 'Ik zou niet weten wie in de Nederlandse fotografie joods is en wie niet. Ja, Sem Presser. Maar verder? Voor ons is het ook een beladen discussie, gezien de oorlog. We zijn altijd gericht geweest op assimilatie.'

Maar volgens coördinator Bernadette van Woerkom van het Joods Historisch Museum is er een tendens in de joodse gemeenschap om meer, op een zelfbewuste manier, naar buiten te treden. 'Volgend jaar brengen we een tentoonstelling over joodse architectuur. De joodse identiteit is niet alleen meer verbonden met de oorlog, de positieve kant ervan wordt benadrukt. Wat ook meespeelt is dat etnische identiteit wereldwijd een brandende kwestie is. Ook voor joden, zeker in de VS.'

Kozloff beseft dat zijn stelling controversieel is, maar bestrijdt dat de joodse fotografie beter zou zijn: 'Het maakt mij niet uit of iets joods is of niet. Ik zie een andere manier van kijken en dat interesseert mij. In Rotterdam hebben we net een tentoonstelling gezien van een Arabische fotografe, die het steeds heeft over haar Arabische achtergrond. Daar is ook niets mis mee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden