WERK, OF IK SCHIET

DE DUITSE minister van Financiën, Theo Waigel, heeft aangekondigd dat in Duitsland per 1 januari 1999 een radicaal gewijzigd belastingstelsel zal worden ingevoerd....

MARCEL VAN DAM

Waigel noemde de aangekondigde belastinghervorming een belangrijk signaal aan het buitenland. Dat kan Wallage in zijn zak steken. De fractievoorzitter van de PvdA was dan ook wel heel vlot om de wens van VVD-leider Bolkestein om het hoogste belastingtarief in Nederland te verlagen van 60 procent naar 50 procent tot een ouderwets niet-onderhandelbaar strijdpunt te verklaren voor de volgende formatie.

Als Duitsland inderdaad de voornemens van Waigel uitvoert, kan Wallage wel inpakken. Want als de D-mark straks onder de naam Euro het monetaire beleid in Europa dicteert, moet Nederland, onder welke politieke leiding dan ook, mee hervormen in de richting van het Duitse stelsel. Het zou dan ook veel beter zijn voor de sociaal-democratie om niet bepaalde instrumenten van herverdeling heilig te verklaren, maar vooral naar de effecten van beleid te kijken.

De hartekreet van Wallage komt natuurlijk voort uit de ergernis over de tomeloze verrijking die zich aan de bovenkant van de samenleving afspeelt onder gelijktijdige vergroting van de armoede aan de onderkant. Maar de vraag is nu juist of die steeds schrijnender ongelijkheid niet juist te wijten is aan het huidige instrumentarium, met name de hoge belastingtarieven op het inkomen uit arbeid. Die tarieven zijn zo hoog geworden en de mogelijkheden om ze te ontduiken of te ontwijken zo groot dat in de praktijk heel weinig mensen met een zeer hoog inkomen het toptarief nog betalen.

Trouwens, ook minister Zalm en staatssecretaris Vermeend van Financiën hebben al aangekondigd dat er gestudeerd gaat worden op een ingrijpende hervorming van het belastingstelsel. In dat nieuwe stelsel zal, in lijn met de Duitse voornemens, een verschuiving plaatsvinden van de belastingheffing op het inkomen uit arbeid naar heffingen op consumptie.

Die verschuiving is om twee redenen onontkoombaar. In de eerste plaats omdat het uit een oogpunt van werkgelegenheidsbeleid noodzakelijk is om de prijs van arbeid te verlagen. Enerzijds om sterker te staan in de internationale rat-race tegen de lage-lonenlanden. Anderzijds om arbeid langer te kunnen laten concurreren tegen de moderne technologie. In de tweede plaats is de oplossing van het ecologische vraagstuk afhankelijk van de mogelijkheid om de consumptie te sturen naar een geringere milieubelasting door middel van belastingheffingen.

De sociaal-democratie zou er dan ook goed aan doen zich te gaan verdiepen in de vraag hoe met een nieuw te ontwikkelen belastinginstrumentarium schrijnende maatschappelijke tegenstellingen kunnen worden tegengegaan. Dat is veel beter dan een Pavlof-reactie te geven op de zoveelste irritatieverwekkende klaroenstoot van Bolkestein.

De maatschappelijke en culturele gevolgen van een belastinghervorming in deze zin zullen veel groter zijn dan op het eerste gezicht lijkt. Het zal met name vergaande gevolgen hebben voor de waardering van betaalde arbeid. De betekenis van betaalde arbeid is al gedurende decennia aan het afnemen. In de laatste dertig jaar is in West-Europa het totaal aantal daadwerkelijk gewerkte uren met 30 procent gedaald. In dezelfde tijd werd de totale productie van goederen en diensten meer dan verdubbeld.

Daar staat gelukkig tegenover dat de gemiddelde arbeidsduur per persoon sterk is gedaald. In Nederland was die daling sinds 1960 maar liefst 40 procent. De kostprijs van producten en diensten bestaat dan ook voor een steeds kleiner deel uit arbeidskosten. Nu nog maar voor ongeveer 20 procent. Vroeger was dat percentage veel en veel hoger en naarmate de kosten van grondstoffen en de vaste kapitaalslasten blijven stijgen, zal die ontwikkeling alleen maar sterker worden.

Als nu ook de overheid voor haar inkomsten minder afhankelijk wordt van betaalde arbeid, zal dat een nieuwe impuls geven aan de herwaardering van betaalde arbeid als maatschappelijk relevant fenomeen. Met name het nog hier en daar monomaan beleden geloof dat alleen arbeid vrij maakt en een voorwaarde is voor een volwaardige deelname aan de samenleving, zal minder betekenis krijgen.

De kentering in dat geloof is al volop gaande. In de discussienota van de Partij van de Arbeid over de toekomst van de sociale zekerheid wordt ook al heel voorzichtig, want Melkert mag het niet horen, de betekenis van betaalde arbeid gerelativeerd. In die nota wordt gepleit voor een participatiewet die uitkeringsgerechtigden ook andere mogelijkheden moet bieden op zinvolle maatschappelijke activiteiten, buiten betaalde arbeid om en zonder automatisch tot de bijstand veroordeeld te worden. Een heel wat realistischer en toekomstgerichter denken dan het monomane 'werk, of ik schiet'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden