Wereldwonder brengt dolfijn in de knel

De brug van Hongkong naar het Chinese vasteland moet steden, havens en industrie samen-smelten tot één megametropool. Voor de dolfijnen in het gebied blijft er weinig ruimte over.

De langste, duurste en ingewikkeldste oeververbinding ter wereld bestaat uit bruggen, tunnels en kunstmatige eilanden over een afstand van in totaal 50 kilometer. Beeld getty
De langste, duurste en ingewikkeldste oeververbinding ter wereld bestaat uit bruggen, tunnels en kunstmatige eilanden over een afstand van in totaal 50 kilometer.Beeld getty

Roze rugvin op twee uur! Het fototoestel van bioloog Ten Shing Ho ratelt als een mitrailleur. Een volwassen Chinese dolfijn springt uit de golven, op de achtergrond de kolossale pijlers van een brug in aanbouw tussen Hongkong en het Chinese vasteland. De opvarenden van de boot van Dolphinwatch, een organisatie die vaartochten organiseert om dolfijnen te spotten, hebben een prachtig plaatje.

Een veel te prachtig plaatje, want zo goed gaat het niet met die arme Sousa chinensis. De vooruitgang dendert recht door zijn habitat. Snelle veerboten stuiteren over de golven, laag overkomende vliegtuigen zetten gierend de landing in naar vliegveld Hongkong en honderden vrachtschepen doemen op uit de zeemist. Onzichtbaar: de 400 miljoen liter Hongkongs rioolwater die hier dagelijks in zee stroomt.

Dat er nog iets leeft in dit water is een wonder, maar toen in 2009 de aanleg van de brug begon, kelderde het aantal dolfijnen schrikbarend. Volgens het Wereld Natuur Fonds Hongkong zijn er van de honderden dolfijnen in Hongkongse wateren nog maar 65 exemplaren over - het aantal aan Chinese zijde is onbekend, maar daar hebben ze het ook niet gemakkelijk, zegt Ho. Ze wijst naar de half afgebouwde brug en de indrukwekkende machinerie. 'Toen ze aan het boren waren, raakten de dolfijnen zo gedesoriënteerd dat ze in de schroeven van zeeschepen zwommen.'

Ten Shing Ho, bioloog. Beeld Marije Vlaskamp
Ten Shing Ho, bioloog.Beeld Marije Vlaskamp
null Beeld  de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Technisch is het een wereldwonder, de Hongkong-Zhuhai-Macaubrug, kortweg HZMB. De langste, duurste en ingewikkeldste oeververbinding ter wereld bestaat uit bruggen, tunnels en kunstmatige eilanden over een afstand van in totaal 50 kilometer. Met een budget van zo'n 9,5 miljard euro wordt havenstad Zhuhai via casinostad Macau aan Hongkong vastgeklonken. Het Chinese gedeelte wordt nu geasfalteerd, de werkzaamheden aan de tunnel en het Hongkongse gedeelte zijn nog bezig. Dat zijn de lastigste onderdelen.

De brug komt aan land vlak bij vliegveld Hongkong, dus daar mag zij niet te hoog zijn. Om de ruim vierduizend vrachtschepen die dagelijks dit gebied passeren vrije doorvaart te geven, duikt de brug onder water met een 6,7 kilometer lange tunnel. Die ligt op 46 meter diepte zelfs de zwaarste olietanker niet in de weg. Tyfoons, hoge golven, verraderlijke zeestromingen: zelfs voor de meest geavanceerde apparatuur en een internationaal gezelschap van topingenieurs blijft het een spannende klus.

HZMB-ingenieur Shao Changyu (53) droomde er al in de jaren tachtig van. Net als Hongkongse zakenmannen, die zichzelf in een half uurtje naar hun fabrieken op het vasteland zagen rijden. Of vrachtvervoerders, die nu uren moeten omrijden - beter gezegd, ze staan stil op verstopte wegen. Het bleef bij dromen: de brug was technisch te moeilijk. Bovendien was Hongkong van de Engelsen.

Megametropool

Direct na de machtsoverdracht in 1997 ging Peking echter voortvarend aan de slag. De HZMB is het sluitstuk van de integratie van de Parelrivier-delta. In die strategie smelten Kantonese reuzensteden, uitgestrekte industriegebieden, een handvol havens en vliegvelden en het internationale financiële handelscentrum Hongkong samen tot een megametropool, die in de rest van de wereld geen gelijke kent.

Wei Dongqing is uitvoerend HZMB-directeur. Hij stelt dat er geen dolfijn voor die brug sneuvelt. 'Integendeel. We voldoen aan de hoogste eisen voor het minimaliseren van de ecologische impact.' Volgens HZMB zijn er door verzachtende maatregelen nog zeker duizend dolfijnen over in het hele kustgebied, inclusief Hongkong. Zo worden boorwerkzaamheden opgeschort tijdens het voortplantingsseizoen en zijn er snelheidsbeperkingen voor vaartuigen in dolfijngebied. Het mooiste is de Dolfijn-Uitsluitingszone: een gebied van 250 meter rond de bouwwerkzaamheden. Als zich daar een dolfijn laat zien, zouden de arbeiders in theorie moeten stoppen met werken tot hij verder is gezwommen.

Het zou nogal wrang zijn als door de HZMB het zeezoogdier uit de Parelrivierdelta verdwijnt, want de Sousa chinensis was destijds in 1997 de officiële mascotte van de machtsoverdracht van Hongkong. Daarom prijkt hij als een abstract stalen kunstwerk in dolfijnvorm op het hoogste punt van de brug - eerbetoon aan de integratie van Hongkong en het vasteland. In de propaganda van de HZMB horen dolfijnen en brug bij elkaar zoals Hongkong en China.

Constructie van de brug, 11 mei 2016. Beeld epa
Constructie van de brug, 11 mei 2016.Beeld epa

Historische onvermijdelijkheid

Dat er tegenwoordig elementen in Hongkong zijn die afstand nemen van het vasteland, die zich beklagen over die integratie: ach, je hebt altijd lieden die blind zijn voor de 'historische onvermijdelijkheid' van de vooruitgang, zegt Wei. 'Nu al is 'Grote Brug Economie' een feit. Wonen in Zhuhai, werken in Hongkong - of andersom - wordt werkelijkheid.' Dus schieten de huizenprijzen in Zhuhai omhoog. Hongkong wil een derde landingsbaan voor het vliegveld, dat door de brug straks voor vastelanders om de hoek ligt. Die derde landingsbaan komt op ingepolderd land. Weer een paar honderd hectare leefgebied van de dolfijn naar de knoppen. Ter compensatie komt ergens anders een snippertje zee als beschermd natuurpark. Daar moet de dolfijn dan wel zijn weg naartoe weten te vinden.

Bioloog Ho put hoop uit het feit dat de witte dolfijn een fenomenaal aanpassingsvermogen heeft: riviersedimenten maken de zee hier zo troebel dat de Sousa chinensis door gebrek aan zonlicht zijn pigment verloren heeft. Daarom is hij wit. De magische roze kleur van de huid komt door de inspanning van het zwemmen en jagen. Hij koelt af door te blozen.

Ze vaart elke week met toeristen rond door dolfijngebied, in de hoop dat meer mensen zich het lot van het dier aantrekken. 'Ze wonen hier al sinds de zeventiende eeuw. Dolfijnen doen niet aan grenzen. Hoe weet zo'n beest nu dat hij netjes in een uitsluitingszone of in beschermde natuurparken moet blijven zwemmen? Hij merkt alleen maar dat er steeds minder leefgebied overblijft.'

Twee oevers, twee werelddelen. Een brug verbindt, maar brengt zij in een tijd van polarisatie mensen nog dichter bij elkaar? Correspondenten bezoeken verbazingwekkende bruggen.

HZMB-directeur Wei Dongqing. Beeld Marije Vlaskamp
HZMB-directeur Wei Dongqing.Beeld Marije Vlaskamp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden