Wereldmuziek: Tom Zé *****

Vijf kwartier lang danst en springt Zé met een vitaliteit die verbijsterend is voor iemand van 75.

Rasa, Utrecht


Tom Zé, 28/10.


Als het kleine, tengere mannetje het toneel op stuitert, met een koket rokje over zijn pantalon, en 'God save the euro!' roept, weet je meteen dat het een bijzonder concert gaat worden. Een onderdompeling in de geheel eigen wereld van Tom Zé, waar vrolijkheid en ontroering, kinderlijkheid en intelligentie, aanstekelijkheid en muzikale verfijning naast elkaar bestaan. Het enige negatieve wat er over zijn optreden gezegd kan worden is dat het te kort duurde.


Zé was in de jaren zestig een van de kopstukken van de Tropicália-beweging, die de Braziliaanse muziek de moderne tijd in sleurde; geestverwanten als Caetano Veloso en Gilberto Gil verwierven commercieel succes, hij raakte in de vergetelheid tot hij in de jaren negentig dankzij David Byrne, voorheen voorman van Talking Heads, werd herontdekt. Tegendraads is hij altijd gebleven, met een hang naar surrealistische vervreemding, maar ook een charismatische persoonlijkheid, een briljante clown die choqueert met de beste bedoelingen.


Zijn enorme drang tot communiceren blijkt uit de woordenstroom tussen de liedjes, in een charmant zelfgetimmerd Engels. Toelichtingen, maar ook grappige anekdotes: over de taxichauffeur die hem niet naar de Pauwstraat bracht waar de zaal is gevestigd, maar naar een park met pauwen - als 'wraak' zingt hij een stukje uit de Gouden Gids. Intussen blijft hij vijf kwartier lang dansen en springen met een vitaliteit die verbijsterend is voor iemand van 75. Mick Jagger zou al moe worden als hij ernaar keek.


Hij kan inmiddels putten uit een flink oeuvre (het oudste stuk dateerde uit 1967), waarin Braziliaanse genres als samba, bossa nova en de polka-achtige forró vermengd worden met reggae en stevige rock; Zé kan net als zijn landgenoten melodieën schrijven die in de oren smelten, maar ook denderende riffs voor elektrische gitaar en mandoline. Zijn ingespeelde band laat alle vreemde maatsoorten en originele samenklanken vanzelfsprekend klinken.


De teksten zijn soms 'concrete' klankpoëzie, bezingen de bejaarde Brigitte Bardot ('onze dromen vragen scheiding aan'), of roepen de martelingen tijdens de militaire dictatuur op, met een smekend 'ik ben onschuldig'.


Zo'n ernstige song wordt nooit larmoyant, zoals hij ook met overgave 'prrrrrt, trrrrrt' kan zingen zonder zich belachelijk te maken, of voor een nummer over tweeslachtige heidense goden het rokje kan vervangen door een roze kanten slipje en daarbij de platte lol weet te vermijden.


Zé's concert was deel van een double bill met een oninteressante groep van DJ Chico Correa: volgende keer graag een avondvullende belevenis.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden