Wereldleiders zoeken naar een nieuwe wereldorde, en dat is voelbaar op de G20-top

De wereldpolitiek is in een rauwe fase beland, schrijft onze Brusselse correspondent Arie Elshout. Trump en Poetin worden op hun lichaamstaal beoordeeld. De glorietijd van de globalisering is voorbij. Al probeert Merkel te redden wat er te redden valt.

Voor het eerst spreekt Donald Trump (rechts) als Amerikaans president met zijn Russische ambtsgenoot Vladimir Poetin, gisteren tijdens de G20-top in Hamburg. Ze spraken ruim twee uur. Beeld reuters

Amerikaans-Russische toppen trekken altijd veel aandacht. Maar de eerste officiële ontmoeting tussen Donald Trump en Vladimir Poetin was wel van een heel bijzondere soort. In een vooruitblik sprak iemand van een 'kooigevecht', een term die associaties oproept met Romeinse gladiatoren, middeleeuwse kermissen, Las Vegas en rokerige zeemanskroegen in havenkwartieren waar bij het vallen van de avond het slechte in mens naar boven komt. De wereldpolitiek is in een rauwe fase beland en dat is voelbaar op de bijeenkomst in Hamburg van de G20.

Normaal zijn die jaarlijkse besprekingen lauw en loom als de zomer zelf. Toogdagen voor de wereldleiders waarop veel gepraat wordt en weinig gedaan. Nu echter zijn ze een barometer voor de stand van de wereld: houdt het kalme weer aan of komt er storm?

Vrijdag op de eerste dag waren vele ogen gericht op Trump en Poetin. Nog niet zo lang geleden werden leiders - denk aan Obama - beoordeeld op hun woorden. Tegenwoordig op hun bewegingen. handdrukken, schouderklopjes, gezichtsuitdrukkingen, lichaamshouding - alles tussen Trump en Poetin werd nauwkeurig gadegeslagen en gewogen. Alsof de buitenwereld twee mannetjesleeuwen observeerde die in het hoge steppegras om elkaar heen draaien.

Dit teruggrijpen op animalistische verklaringskaders kan niet worden gezien als een teken van vooruitgang in de beschavingsmars die de mensheid de afgelopen 200.000 jaar heeft afgelegd.

Poetin en Trump maken het er naar. Men moet ver teruggaan in de tijd om leiders te vinden die zo prat gingen op hun fysieke kracht. Poetin die met zijn gespierde blote bast op een paard zit, Trump die een worstelaar tegen de grond werkt. Zo komen vergelijkingen met kooigevechten vanzelf.

En het is niet alleen het graag laten zien dat ze sterk zijn, ze zijn er ook dol op de zwakte van anderen aan te tonen. Trump die de Duitse kanselier Angela Merkel in de Oval Office vernedert door koppig te weigeren haar hand te schudden. Poetin die zijn grote zwarte labrador Koni de bezoekster Merkel laat besnuffelen terwijl hij vanuit zijn stoel het tafereel gadeslaat en niks doet hoewel hij ziet dat de kanselier, die ooit door een hond werd gebeten, doodsbang is.

Het is allemaal gericht op imponeren en intimideren naar voorhistorisch recept. Daarbij komt dat de twee leiders onvervalst nationalistisch zijn en terugverlangen naar vroeger. Trump naar de tijd vlak na de Tweede Wereldoorlog dat Amerika onbetwist de sterkste en welvarendste mogendheid op aarde was; Poetin naar de tijd dat het machtige Sovjetrijk nog bestond.

Beiden haten journalisten, demonstranten en radicale moslims. Beiden herkennen en bewonderen in elkaar de alfa-man, maar dat is tegelijkertijd een probleem. Want voor wie is de hoogste plaats op de apenrots? Vandaar dat behoedzaam om elkaar heen draaien van twee mannen die de baas zijn over samen 14.000 kernkoppen, 93 procent van het wereldtotaal.

Poetin had ook nog even tijd om Melania de hand te schudden Beeld epa

Geen spoor van een kooigevecht

Tijdens hun bilaterale gesprek verschenen ze even voor de pers, wijdbeens zittend op hun stoelen met het lijf licht voorovergebogen. Trump had Poetin aangesproken op de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen, werd achteraf gezegd. Poetin ontkende alles. Voor het oog van de camera's waren de twee leiders vooral vriendelijk voor elkaar. Ze noemden het een eer elkaar te ontmoeten. Geen spoor viel er te bekennen van een kooigevecht, ook was er niet het kille ongemak dat de relatie van Obama met Poetin kenmerkte.

Voor Obama was de Russische president iemand die stond voor een voorbije tijd. Nadat Poetin in 2014 de Krim had afgepakt van Oekraïne, noemde Obama dit achterhaalde politiek. 'We mogen niet toestaan dat de duistere praktijken van de 20ste eeuw ook de nieuwe eeuw zullen kenmerken.'

Obama is weg, zijn opvolger ziet Poetin niet als een politiek anachronisme maar deelt juist bepaalde sentimenten met hem. Door Trumps verkiezing weerspiegelt de G20-top hoezeer de wereld aan het veranderen is. De liberale consensus die in de jaren negentig gestalte kreeg en gebaseerd was op markteconomie, vrijhandel en multinationale samenwerking, staat onder druk. Wanhopig verzet Merkel zich tegen de mogelijke teloorgang van zoveel westerse vanzelfsprekendheden. Al weken waarschuwt ze tegen protectionisme, nationalisme en isolationisme, dingen waar Trump voor staat. 'Globalisering kan een win-winsituatie zijn. Het hoeft niet altijd dat er winnaars en verliezers zijn', is de boodschap die ze sinds de Europese top van juni constant herhaalt.

Merkel wil dat de verworvenheden van na 1945 behouden blijven, zoals het idee dat het dienen van andermans belang ook in jouw belang kan zijn. Ze wil niet terug naar de politiek als een zero-sumgame, waarbij de winnaar alles krijgt en de verliezer niets. Ze wil niet terug naar de wereld als een arena, waar het recht van de sterkste geldt en handelsoorlogen woeden.

Wie aan het langste eind zal trekken, is onzeker. De barometer in Hamburg staat op wisselvallig: het kan alle kanten op.

Lees meer G20:

Trump en Poetin bereiken vooralsnog overeenstemming over conflict in Syrië

De eerste ontmoeting tussen Trump en Poetin verloopt in 'constructieve sfeer'. 'Er was zoveel te bespreken. Geen van beiden wilde ophouden', zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson achteraf.

Terwijl buiten in Hamburg wanorde heerst, begint binnen een betere wereld

Veel Duitsers toonden zich vrijdag geschokt door het linkse geweld van donderdagnacht. Demonstranten likken hun wonden en hekelen het politie-ingrijpen. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.