Analyse

Wereldleiders willen op VN-top van Biden laten zien dat ze klimaat ook in coronatijd serieus nemen

De Amerikaanse president Biden trapt donderdag het klimaatjaar 2021 af, het jaar waarin onze laatste kans ligt om de opwarming van de aarde nog binnen veilige perken te houden. Wie werpt zich komend jaar op als mondiale leider op klimaatgebied?

Uitzicht vanuit Duitsland op de verlichte koeltorens van de Turow energiecentrale in Bogytynia, Polen. Beeld Getty Images
Uitzicht vanuit Duitsland op de verlichte koeltorens van de Turow energiecentrale in Bogytynia, Polen.Beeld Getty Images

Keiharde onderhandelingen zullen niet worden gevoerd op de virtuele klimaattop die president Biden donderdag en vrijdag houdt. Maar het is met de deelname van 40 wereldleiders wel de aftrap voor het klimaatjaar 2021, het laatste jaar dat de opwarming van de aarde nog kan worden beperkt tot een relatief veilige 1,5 graad.

De wereldleiders willen vooral duidelijk maken dat zij de klimaatcrisis ook in tijden van corona serieus nemen. Sommige, zoals de VS en de EU, presenteren aangescherpte klimaatplannen voor 2030 die ze hebben opgesteld voor de VN-klimaattop in Glasgow in november (COP26), waar bijna 200 landen gaan uitmaken of het doel van Parijs (nul netto uitstoot van broeikasgassen in 2050) nog wordt gehaald. COP26-gastheer Groot-Brittannië besloot deze week dat het zijn uitstoot met 78 procent terugbrengt in 2035 (vergeleken met 1990).

De Glasgowtop werd vorig jaar uitgesteld vanwege corona. Onlangs werd besloten dat hij dit jaar zeker doorgaat, maar met minder deelnemers dan de geplande 30 duizend. Het wordt een ‘in-person conference’, zoals geëist door arme landen, die weten dat je virtueel niet keihard kunt onderhandelen. En keihard onderhandeld moet er worden, over de miljarden waarmee arme landen zich kunnen wapenen tegen de gevolgen van de opwarming.

VS presenteren ambitieus klimaatplan

President Biden wil van de VS weer een wereldleider maken in de strijd tegen klimaatverandering, nadat zijn voorganger Trump het land had teruggetrokken uit het akkoord van Parijs. Naar verwachting zal hij op de top van donderdag en vrijdag een klimaatplan presenteren dat voorziet in een reductie van 50 procent van de broeikasgassen in 2030, vergeleken met het niveau van 2005. In 2050 moeten de VS klimaatneutraal zijn.

Biden wil het gebruik van elektrische auto’s en schone energie stimuleren met belastingvoordelen en wettelijke normen. Aan deze breuk met het beleid van Trump zit ook een geopolitieke kant. Minister van Buitenlandse Zaken Anthony Blinken plaatste het klimaatbeleid deze week in de context van de rivaliteit tussen de VS en China. Amerika dreigt achterop te raken, aldus Blinken. Mondiaal bezit China bijna eenderde van de patenten inzake hernieuwbare energie. Het is de grootste producent en exporteur van zonnepanelen, windturbines, accu’s en elektrische auto’s. ‘Het is moeilijk je voor te stellen dat de VS de strategische concurrentie met China op de lange termijn winnen als we de revolutie in hernieuwbare energie niet kunnen leiden’, aldus Blinken.

China doet ook mee ondanks spanningen

Hoewel de Amerikaans-Chinese betrekkingen op een dieptepunt zijn, zal de Chinese president Xi Jinping deelnemen aan de virtuele top van Biden. Bij een bezoek van Bidens klimaatgezant John Kerry, vorige week in Shanghai, kwamen de VS en China overeen samen te strijden tegen klimaatverandering.

Xi Jinping presenteert China graag als een mondiale leider in de strijd tegen de opwarming van de aarde. In 2060 wil China klimaatneutraal zijn. Helaas zal het op korte termijn de aarde alleen maar verder opwarmen. Volgens de Chinese plannen zal de uitstoot van broeikasgassen in 2030 een piek bereiken, om pas daarna te dalen. Dit komt vooral doordat China voor een belangrijk deel blijft draaien op vervuilende kolencentrales.

Het in maart gepresenteerde Chinese vijfjarenplan schiet ernstig tekort op klimaatgebied, vinden milieudeskundigen. Omdat China amper maatregelen neemt om de uitstoot op korte termijn te verminderen, zal een reductie na 2030 alleen maar moeilijker zijn, stellen zij. Niettemin is de aanwezigheid van Xi op de top goed nieuws. Zonder China zal er weinig terecht komen van de mondiale strijd tegen klimaatverandering.

Europese Unie blijft de toon zetten

Woensdagochtend om 5.05 uur bereikten het Europees Parlement, de Europese Commissie en de Raad van regeringsleiders een deal over een nieuwe Europese klimaatwet. In 2030 zal de uitstoot aan broeikasgassen met 55 procent verminderd zijn, vergeleken met 1990. En in 2050 is Europa klimaatneutraal.

Met deze nieuwe wet kan Europa zich op Bidens virtuele top positioneren als de mondiale leider op klimaatgebied. Voor critici in eigen huis was het niet genoeg. ‘Er is een zwakke klimaatwet doorgedrukt omwille van een fotomoment met Joe Biden’, schamperde de Groene europarlementariër Michael Bloss, die vond dat Europa veel ambitieuzer had moeten zijn: minstens 60 procent reductie in 2030.

Niettemin gaat de Europese Unie verder dan de VS en China. De streefcijfers zijn ambitieuzer en worden wettelijk vastgelegd. ‘Met de klimaatwet slaat de EU een groen pad in voor een generatie’, zei Commissievoorzitter Von der Leyen in ronkende bewoordingen.

Maar over de concrete invulling van de klimaatplannen zal deze zomer verder onderhandeld moeten worden. Het zullen harde onderhandelingen zijn, vooral over de vraag bij wie de rekening voor de groene doelstellingen moet worden neergelegd.

Brazilië rommelt met klimaatplan

Het Braziliaanse Amazonegebied is onmisbaar voor het gezond houden van het klimaat. Door de enorme ontbossing onder president Jair Bolsonaro (die het gebied wil ontginnen) dreigt de Amazone echter in plaats van een opslag, een bron van CO2 te worden. De regenwouden veranderen dan in droge, levenloze savannes.

President Biden wil dit voorkomen via een miljardendeal met Bolsonaro. Die beloofde deze week in 2030 met ontbossen te zullen stoppen. In ruil wil Brazilië veel geld: 1 miljard dollar per jaar om de ontbossing jaarlijks met 30-40 procent terug te dringen, en 10 miljard per jaar om in 2050 uit te komen op netto nul uitstoot.

Inheemse organisaties en milieugroepen vrezen dat de deal vooral goed is voor Bolsonaro. Slechts eenderde van het geld zou naar bosbescherming gaan, de rest is compensatie voor veeboeren, houthakkers en goudzoekers. Het is een beloning voor de ontbossers en een steun in de rug voor Bolsonaro’s herverkiezing.

Ook Brazilië’s ‘aangescherpte’ klimaatplan heeft een adder onder het gras. Door een nieuwe rekenmethode (met als ijkjaar 2005) kan de ontbossing 20 procent hoger uitpakken dan in het recordjaar 2020, en zelfs 78 procent hoger dan vóór het tijdvak-Bolsonaro. Brazilië kan zijn CO2-uitstoot in feite opvoeren terwijl dit als afname wordt geteld. Als het Brazilië ernst zou zijn, zouden de emissies in 2030 met de helft omlaag moeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden