Wereldberoemd; in Amsterdam

Door

Het Muziektheater in Amsterdam beleeft vandaag een wereldpremière: de nieuwste (vooralsnog naamloze) creatie van de wereldberoemde Canadese choreograaf Édouard Lock (56), Marokkaan van origine en al dertig jaar artistiek leider van La La La Human Steps. De man die faam verwierf met zijn duizelingwekkend brutale rockdans, werkt daarin voor het eerst samen met een prima ballerina uit het mekka van het klassieke ballet: Diana Vishneva van het Kirov Ballet. Niemand minder dan de Engelse componist Gavin Bryars tekent voor de livemuziek.


Lock heeft een enorm gevoel voor sterke beelden. Dat blijkt alleen al uit het feit dat er geen foto de deur uit gaat zonder dat hij hem heeft goedgekeurd. Ook niet die van een repetitie waarin hij voor het eerst werkt met sterballerina Vishneva. Een fotograaf langs sturen heeft geen zin, ook niet voor dit artikel - Lock is zelf fotograaf en studeerde ooit film en literatuur, geen dans. Er ontsnapt niets aan zijn scherp oog voor visuele impact. En sinds hij in 1979 een aantal extreem fysieke dansers om zich heen verzamelde - eerst onder de naam Lock Danseurs, een jaar later als La La La Human Steps - laat hij zich door niets en niemand de wet voorschrijven.


Dat de voorstelling die vandaag in wereldpremière gaat nog geen titel heeft? Lock zit er niet mee. En dat de productie net als zijn eerdere werk wederom 100 minuten duurt zonder pauze, laat Lock graag onverklaard, ook al stuit die lengte geregeld op kritiek. 'I just love it', is zijn favoriete antwoord.


Lock weet dat hij na al die jaren nog altijd kan varen op zijn wereldwijde cultstatus. Die begon toen hij begin jaren tachtig vanuit de punkscene in Montreal de danspodia bestormde met duizelingwekkend brutale rockdans. Zijn dansers gooiden zich vanuit de vijfde versnelling in een horizontale schroef in elkaars armen, gesteund door knetterhard scheurende gitaren. In de voorhoede van zijn werken bewoog zich altijd een vamp met waterstofperoxidehaar, Louise Lecavalier, zijn muze (die in 1998 zou vertrekken). Snel, sneller, snelst was jarenlang het adagium van Locks hyperdynamische dans, als tegenwicht tegen zijn eigen indolente karakter, zoals hij zelf zei. Muzieksterren als David Bowie en Frank Zappa wisten Lock te vinden voor het uitdenken van een explosieve rockchoreografie voor hun concerttours.


Rudi van Dantzig, toenmalig artistiek leider van Het Nationale Ballet, was de eerste die hem wees op de klassieke balletelementen in zijn werk. Wie goed keek zag inderdaad dat het wemelde van de arabesken, frappés en entrechats. En de geblondeerde Lecavalier trippelde op de neuzen van haar sneakers, als was zij een ballerina. In 1988 gebruikte Lock voor het eerst zelf het beroemde symbool van het klassieke ballet, de spitz, in zijn creatie Bread Dances voor Het Nationale Ballet. Sindsdien heeft hij de oneindige mogelijkheden van het dansen op verharde teenpunten volledig benut.


Het is een techniek die er niet om bekend staat de zelfstandigheid van de vrouw te onderstrepen - partnerwerk vormt de basis. Maar hij combineerde de spitz juist met zijn streven de vrouwelijke onafhankelijkheid te benadrukken, door zijn danseressen er sterk, androgyn, solo en gespierd op te presenteren. De spitz houdt zich bij Lock niet aan conventies, maar maakt juist vrij.


Na de introductie van de spitz kende zijn werk nog een kentering, met de voorstelling 2 (1995), een reeks duetten als korte explosies in dans. De horizontale barrelturn van weleer liet hij plaatsmaken voor een opwaarts gerichte energie, de elektrische gitaar voor een klavecimbel. Lecavalier mocht haar kwetsbaarheid en afnemende kracht laten zien; op filmdoek verschenen gemanipuleerde beelden van Locks muze, dertig jaar ouder gemaakt.


De romantiek en de herinnering daaraan braken nog verder door in Locks werk toen hij later in Salt (1998), Amelia (2002) en Amjad (2007) met razendsnelle spitzencombinaties indirect verwees naar romantische klassiekers. Voor Amjad liet hij Gavin Bryars zelfs beroemde balletcomposities van Tsjaikovski (Het Zwanenmeer en The Sleeping Beauty) transponeren naar hedendaagse muziek voor piano, viool, cello en elektronica. Lock speelde daarbij met het geheugen van de toeschouwer - wat zou die nog herkennen van beroemde balletvariaties in zijn sterk afgekapte, staccato gebrachte en razendsnel opgevoerde lijnenspel?


En nu tart hij opnieuw het geheugen. Maar dan de fysieke herinneringen van Diana Vishneva, 34 jaar inmiddels, aan alle grote rollen die ze bij het Kirov heeft gedanst.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden