Wereld zit zonder munitie nu nieuwe crisis dreigt

Exterieur van de BIS-bank in Basel. Beeld epa

De BIS, de 'bank van de centrale banken', behoort met Opus Dei, de Bilderberg Groep en de Orde van de Vrijmetselaars tot de mysterieuze organisaties waarover talrijke complottheorieën de ronde doen.

De bank huist in wat de Toren van Basel heet - een kantoortoren in de Zwitserse stad aan de Rijn. Het zou een internationale enclave van financiële samenzweerders zijn die geen enkele controle dulden en aan niemand verantwoording schuldig zijn. Thrillerschrijvers zijn er gek op. Maar ook het gezelschap De Verleiders heeft er in de afgelopen maanden handenwrijvend een serieus-komische act aan gewijd in het stuk Door de bank genomen.

De complottheorie is mede gevoed door de bizarre geschiedenis. De BIS - er is trouwens een in onbruik geraakte Nederlandse aanduiding voor deze bank: Bank voor Internationale Betalingen (BIB) - werd in 1930 opgericht. Doel was binnen de bank een definitieve regeling te treffen voor de nog uitstaande Duitse herstelbetalingen na de Eerste Wereldoorlog, die een uitvloeisel waren van het Verdrag van Versailles - een episode waar degenen die nu een Grexit willen nog een nuttige les uit zouden kunnen trekken.

Drie jaar later kwamen de nazi's aan de macht. Binnen de BIS zouden de president van de Rijksbank Hjalmar Schacht en de president van de Bank of England Montagu Norman geheime deals hebben gesloten. Tijdens de oorlog zou de bank zijn misbruikt voor het confisqueren van joodse vermogens. De VS wilden de BIS meteen na de oorlog liquideren, maar de Britse econoom Keynes stak daar in Bretton Woods een stokje voor. De BIS zou nuttig zijn om het toezichthoudende beleid van de centrale banken te coördineren, naast het IMF het monetaire beleid.

Baas is nu de Spanjaard Jaime Caruana. Hij is de architect van het Basel III-akkoord dat banken verplicht hogere kapitaalbuffers aan te houden. Vorige week presenteerde hij het jaarverslag. Verwacht zou mogen worden dat de BIS het beleid van de aangesloten centrale banken (haar aandeelhouders) zou omarmen. Maar gek genoeg zet Caruana daar juist de aanval op in.

Met de eindeloze renteverlagingen waartoe de centrale banken hebben besloten om kredietverlening goedkoper te maken en de economie aan te zwengelen, hebben zij het paard achter de wagen gespannen.

De huidige rente van 0 tot 0,25 procent in VS, Japen en Europa heeft niet tot meer investeringen en een hogere consumptie geleid maar tot meer speculatie in vastgoed (huizenprijzen in Londen en Amsterdam rijzen alweer de pan uit) en op de aandelenmarkt (150 procent stijging sinds 2009). Er zijn nieuwe zeepbellen gecreëerd. Of er is door de centrale banken nog meer olie op het vuur gegooid in de hoop dat daarmee de brand zou worden geblust.

'Lagere rente leidt tot nog lagere rente', aldus Caruana. Maar nu is de monetaire munitie op. De rente is al 0 procent en er is tegelijkertijd zo veel geld in de wereld bijgedrukt dat zelfs geen geldstortbui meer helpt.

Al die biljoenen die helikopter-Ben van de Federal Reserve en zijn collega's in Tokio en Frankfurt heeft uitgestrooid hebben niet tot een nieuwe economische bloei en schuldenvermindering geleid. Integendeel. In vergelijking met 2007 zijn de schulden in de twaalf grootste economieën nog eens met 50 procent toegenomen. En in plaats van dat de economie uit het diepe dal kruipt, dreigt die door een escalatie van de eurocrisis en de crash in China in een nog dieper dal te vallen. Als het gebeurt - niemand weet of een Grexit een nieuw Lehman-moment kan zijn met een snel om zich heen grijpende besmetting - zijn de rapen gaar. Er is geen Aziatische motor meer zoals in 2008 en er is geen rentewapen meer als vangnet.

Eigenlijk keert de BIS zich niet alleen tegen de centrale banken maar ook tegen het IMF in Washington en alle Keynesianen die verdere stimulering wensen.

Hopelijk is het BIS-scenario slechts een complot.

Reageren?
p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden