Opinie

'Wereld kan niet kiezen tussen Assad en al-Qaeda'

Alles wijst erop dat het oorlogsgeweld op een aantal fronten in Syrië zal verhevigen. De gewijzigde krachtsverhoudingen maken een politieke oplossing van het conflict onmogelijk, zegt arabist Martin Janssen.

Kinderen rennen in Aleppo achter een tank aan.Beeld reuters

Als gevolg van fundamentele onenigheden tussen alle bij het Syrische conflict betrokken partijen is de Genève II Conferentie voor onbepaalde tijd uitgesteld. Van deze conferentie wordt gehoopt dat er een politieke oplossing gevonden kan worden die een einde zal maken aan de bloedige sektarische burgeroorlog die Syrië verscheurt, maar de kansen hierop zijn vrijwel nihil. In Genève zullen drie partijen aan de onderhandelingstafel plaatsnemen die uiteenlopende agenda's hebben, wat het vinden van een consensus onmogelijk maakt.

Allereerst zijn er de vertegenwoordigers van het regime in Damascus dat om diverse redenen in een veel sterkere positie verkeert dan in de dagen van de Genève I Conferentie (van juni 2012). In september 2013 werd op het laatste moment een Amerikaanse militaire aanval op Syrië voorkomen door een Russisch-Amerikaans akkoord over de ontmanteling van het Syrische chemische wapenarsenaal. Hierdoor leek de Syrische president Assad weer een vorm van internationale legitimiteit te verkrijgen, wat de onderhandelingspositie van het Syrische regime versterkte.

Werkelijke concessies
Belangrijker is echter dat de gevechtsbalans op Syrisch grondgebied zich beweegt in het voordeel van het Syrische leger dat recentelijk een enorm offensief begon om de stad Aleppo weer in handen te krijgen. Dit alles maakt het Syrische regime weinig bereid tot werkelijke concessies en de eis van de Syrische oppositie dat Assad moet aftreden, lijkt weinig realistisch.

Op 24 september werd in het noorden van Syrië de oprichting aangekondigd van een nieuwe 'Islamitische Alliantie' waarin zich elf gewapende milities hebben verenigd. Ze vinden in deze nieuwe Islamitische Alliantie de aan al-Qaeda gelieerde Jabhat al-Nusra aan hun zijde.

Deze Islamitische Alliantie, die thans de belangrijkste gewapende beweging is in het noorden van Syrië, liet gelijk weten niet langer de Syrische Nationale Alliantie in Istanbul te erkennen. Nauwelijks vijf dagen later werd in het zuiden van Syrië het 'Leger van de Islam' opgericht dat wordt geleid door Zahran Alloush die de Saoedische nationaliteit bezit.

Bij voorbaat een farce
In dit Leger van de Islam hebben zich tot op heden 43 milities aangesloten die tijdens hun eerste gezamelijke vergadering de Syrische Nationale Alliantie iedere legitimiteit en autoriteit ontzegden. Deze alliantie zal dus in Genève gaan onderhandelen terwijl ze feitelijk nog slechts zichzelf en de buitenlandse donorlanden vertegenwoordigt. Dit maakt het hele Genève II-spektakel reeds bij voorbaat tot een farce.

Naast het Syrische regime en de oppositie zal de internationale gemeenschap de derde partij in Genève zijn. De scherpe controverses tussen Rusland en het Westen over het Syrische conflict zijn grotendeels verdwenen. Het Westen drong er bij Moskou voortdurend op aan het Russische standpunt inzake Syrië te herzien, maar aan de vooravond van Genève II is het eerder het Westen dat om een drietal redenen zijn politiek gewijzigd heeft. Ten eerste heeft het vernietigen van de Syrische chemische wapens prioriteit gekregen boven het onttronen van de Syrische president Assad.

Ironisch genoeg is de Syrische leider bij het uitvoeren van resolutie 2118 in principe het westerse aanspreekpunt. Verder is de vrees dat het Syrische geweld zou overslaan naar de buurlanden realiteit geworden en is het besef gegroeid dat deze gevaarlijke veenbrand geblust moet worden.

Een vermeende Arabische Lente
De belangrijkste oorzaak is echter de gewijzigde westerse perceptie van de situatie in Syrië. In een eerder stadium bestond de context vooral uit een vermeende Arabische Lente, maar de euforie hierover is allang voorbij. De Britse IHS Jane's Intelligence Agency stelt in een onlangs verschenen rapport dat minstens 50 procent van de circa 100 duizend rebellen in Syrië tot al-Qaeda behoort oftewel 'hardline salafists' zijn. Dit zijn hogere aantallen dan eerder in Afghanistan. Door de toegenomen westerse bezorgheid hierover verschoof de westerse aandacht in Syrië bijna ongemerkt van het steunen van de aspiraties van de oppositie naar het bestrijden van terrorisme - wat het Westen dichter bij de Russische visie bracht. Vervolgens bracht de recente dooi in de Amerikaans-Iraanse relatie een politieke oplossing in Syrië dichterbij.

Het tragische is dat een dergelijke oplossing in juni 2012 nog mogelijk was geweest. Indertijd werden alle kaarten gezet op een beslissende overwinning van de Syrische gewapende oppositie, die echter uitbleef. Nu zijn we anderhalfjaar verder en is iedereen ervan doordrongen dat het Syrische drama zo snel mogelijk dient te worden beëindigd. Maar dat dit gebeurt tijdens de komende Genève II Conferentie is volstrekt uitgesloten.

In de huidige omstandigheden is nog slechts een militaire oplossing mogelijk en alles wijst erop dat het oorlogsgeweld op een aantal fronten in Syrië zal verhevigen. Met als gevolg aanzwellende stromen van vluchtelingen die moeten zien te overleven in de naderende winter waarvan wordt voorspeld dat het de koudste zal zijn sinds honderd jaar.

Vluchtelingen uit Syrië staat de koudste winter sinds 100 jaar te wachten

Martin Janssen is arabist en woont in de Jordaanse hoofdstad Amman.

Beeld afp
Beeld reuters
Beeld reuters
 
Verder is de vrees dat het Syrische geweld zou overslaan naar de buurlanden realiteit geworden en is het besef gegroeid dat deze gevaarlijke veenbrand geblust moet worden.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden