Wenken voor het nieuwe kabinet: laat de nieuwkomer lekker meedraaien

De formatie biedt een kans op gezond verstandoplossingen voor slepende problemen. Wat mag straks niet ontbreken in het regeerakkoord? Vandaag: ontwerp een deltaplan voor integratie.

Beeld Margo Vlamings

Wat betreft de toelating en integratie van vluchtelingen liggen de wensen van de onderhandelende partijen ver uit elkaar. Terwijl de rechterflank migratie wil beperken en vluchtelingen op voorhand probeert te ontmoedigen met sober asielbeleid, pleit GroenLinks voor ruimhartiger en menslievender beleid.

Over het aantal vluchtelingen dat Nederland nog wil toelaten zal het nog een stevig robbertje vechten worden. Maar als het gaat om de integratie van asielzoekers die hier al zijn en een verblijfsstatus hebben, is nu pragmatisme vereist. Snelle integratie van de circa 70 duizend vluchtelingen die de afgelopen tweeënhalf jaar - in de grootste vluchtelingengolf sinds de jaren negentig van de vorige eeuw - een verblijfsstatus hebben gekregen of nog krijgen, is in ieders belang en verdient dus topprioriteit.

In het uiterste geval zitten asielzoekers vierenhalf jaar in de wachtkamer eer ze volwaardig als Nederlands burger kunnen meedoen. Die onnodige lange wachttijd keert zich als een boemerang tegen de samenleving die de twee eerder kabinetten-Rutte met hun ontmoedigingsbeleid hadden willen beschermen tegen asielmigratie. Het belemmeren van integratie leidt tot meer psychische en fysieke klachten bij vluchtelingen, meer sociale onrust in de wijken, slechtere leerprestaties bij vluchtelingenkinderen en moeizamer toegang tot de arbeidsmarkt.

Het is evident dat de maatschappelijke kosten van asielmigratie hierdoor hoger uitvallen en de potentiële economische winst van migratie op lange termijn wordt belemmerd. De regering creëert zo een selffulfilling prophecy van slecht geïntegreerde vluchtelingen die grotendeels afhankelijk zijn van een uitkering, waarmee ze het antimigratiesentiment in de samenleving versterkt in plaats van tempert.

Vrijwel alle wetenschappelijke bureaus en adviescommissies, van de Sociaal Economische Raad en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid tot aan de Algemene Rekenkamer en het Sociaal en Cultureel Planbureau, hebben de regering gewaarschuwd voor het huidige beleid, 'dat leidt tot non-participatie' en 'verminderde maatschappelijke samenhang'. In een gezamenlijke brandbrief aan informateur Edith Schippers hebben de instituten deze week het belang van versnelde maatschappijparticipatie nogmaals onderstreept.

Welke coalitie er ook komt, het nieuwe kabinet kan deze adviezen niet naast zich neerleggen. Er moet een deltaplan komen om de integratie te bevorderen, waarbij vooral de vele aantoonbare belemmeringen uit de weg moeten worden geruimd, te beginnen met het verbod op participatie van 'kansrijke' asielzoekers uit landen als Syrië en Eritrea zolang zij in een azc wonen. Omdat die wachttijd kan oplopen tot ruim 1,5 jaar vanwege vertraagde asielprocedures en gebrek aan huisvesting, worden toekomstige statushouders zo onnodig gedemotiveerd, gefrustreerd en op achterstand geplaatst.

De verplichte inburgeringscursus, waarvan de kwaliteit door de mislukte marktwerking is geïmplodeerd, vormt de volgende onmogelijke horde. Niet alleen omdat statushouders overgeleverd zijn aan een brij aan commerciële aanbieders, maar ook omdat ze drie jaar lang niet volledig beschikbaar zijn voor werk of stages. Statushouders kunnen zo dus niet eens in hun levensonderhoud voorzien en worden direct de bijstand in gejaagd.

Voorstellen van rechtse partijen om de sociale rechten van asiel-migranten in te perken, zijn daarom verre van realistisch. Migranten zouden sneller integreren een sociaal vangnet ontbreekt, is het idee, net als in de Verenigde Staten. Maar volgens Jaco Dagevos, bijzonder hoogleraar integratie en migratie aan de Erasmus Universiteit, gaat die vergelijking niet op. 'De arbeidsmarkt in de VS is veel minder gereguleerd dan de Nederlandse. Iedereen kan daar meteen als taxichauffeur aan de slag. Hier worden ook aan de onderkant van de arbeidsmarkt diploma's gevraagd en eisen gesteld.'

Tenslotte zou het de formatie goed doen als partijen de omvang van de asielmigratie niet overdrijven. Het aantal toegewezen asielverzoeken op de top in 2015 bedroeg 41.429, nog geen 0,2 procent van onze bevolking. De jaarlijkse reguliere (arbeids-)migratie in Nederland, waar niemand iets van merkt, is vier zo groot. Bovendien heeft Nederland migranten hard nodig om de vergrijzing op te vangen.

De oplossing: ruim de obstakels op

Benut tijd in azc
In de tijd (gemiddeld 9 tot 18 maanden) dat asielzoekers in een azc zitten mogen ze niet beginnen aan taalcursussen, werk, scholing of vrijwilligerswerk, want dat zou een 'aanzuigende werking' hebben. Onder druk van gemeenten, die de last van niet-geïntegreerde en gedemotiveerde statushouders moeten dragen, worden nu al taalcursussen en werkervaringsplekken aangeboden aan 'kansrijke' asielzoekers. Zulke initiatieven moeten verder worden uitgebreid.

Zinvol inburgeren
Sinds 2013 zijn gemeenten niet meer verantwoordelijk voor inburgering, maar statushouders zelf. Door die bezuinigingsslag zijn nieuwkomers volledig de weg kwijt geraakt in een woud van commerciële aanbieders en beunhazen. Slechts eenderde van de nieuwkomers slaagt binnen drie jaar voor het verplichte examen. De inburgeringcursus is een 'horde' geworden in plaats van een hulpmiddel. Gemeenten moeten weer verantwoordelijk worden voor het aanbieden van zinvolle cursussen die passen bij het opleidingsniveau van statushouders en niet ten koste gaan van de tijd voor scholing en werk. En graag meer aanbod in de avond.

Slim verhuizen
Het zeulen met asielzoekers van de ene gemeente na de andere is niet alleen traumatiserend voor henzelf, het is ook slecht voor de integratie. Sommige gezinnen zijn meer dan tien keer verhuisd en moeten steeds opnieuw netwerken opbouwen. Gemeenten moeten eerder weten wie hun nieuwe inwoners zijn, zodat ze hen direct kunnen begeleiden met taalonderwijs, huisvesting werk en scholing. Daarbij moet rekening worden gehouden met de werkgelegenheid in de regio en de arbeidsmarktpotentie van de statushouders. Technici in Eindhoven, tuinders in het Westland, en niet anders-om.

Flexibiliteit en deregulering
Hoogopgeleide statushouders worden ontmoedigd om werk op hun niveau te doen en zo een zinnige bijdrage te leveren aan samenleving en schatkist. Vrijwilligerswerk wordt bemoeilijkt, wie stage loopt wordt gekort op de uitkering, buitenlandse diploma's worden vaak niet erkend. Werkgevers en gemeenten moeten veel soepeler omgaan met regels en taal- en diploma-eisen.

Los Europese belofte in
Nederland moet nog ruim 9.000 asielzoekers uit Griekenland en Italië ophalen op grond van de Europese belofte om 160 duizend vluchtelingen te herverdelen over de Europese lidstaten. Deze vluchtelingen wachten al bijna een jaar in beroerde omstandigheden. De integratie van deze groep zal nog moeilijker verlopen als de nieuwe regering blijft dralen met het inlossen van haar deel van de Europese belofte.


Meer wenken voor het kabinet

Dit mag níet ontbreken in het regeerakkoord: een simpeler belastingstelsel
De formatie biedt een kans op gezondverstandoplossingen voor slepende problemen. Wat mag straks niet ontbreken in het regeerakkoord? Maak het belastingstelsel simpel.(+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden