Wenken voor de werkende vrouw

Op de televisie zag je hoe een dame een juwelierszaak in de Amsterdamse P.C. Hooftstraat betrad. Ze ging een diamanten armband kopen....

Ik ben een beetje ziek. Niet veel erger ziek dan koorts en keelpijn, maar het vervelende is dat de klachten voortdurend verdwijnen, om steeds een paar dagen later gewoon weer op te duiken. En omdat dat nu al wekenlang zo gaat, heb ik van de weeromstuit een gevaarlijk slecht humeur gekregen. Toen ik de dame op de televisie in haar juwelierszaak zag zitten, riep ik dan ook pinnig uit: 'Dat mag helemaal niet, champagne bij de diamanten.' Terwijl ik eerlijk gezegd geen flauw benul had van de etiquette rond de koop van diamanten.

Ik pakte er een etiquetteboek bij, maar had dat een hoofdstuk over diamanten? Nee. Wel leerde ik welke conversatie gepast is aan een ziekbed: 'Het gesprek dient opgewekt te zijn; de zieke zal belangstelling voor zijn toestand meestal zeer waarderen; maar ook wanneer men gezellige wederwaardigheden, grappige voorvallen e.d. vertelt, die hem opvrolijken en waarvan hij later in eenzaamheid kan nagenieten.' Niemand voorhanden, natuurlijk, om mij gezellige wederwaardigheden te vertellen, maar ik dacht, misschien bent u ook wel een beetje ziek - dan kan ik u gezellige wederwaardigheden vertellen.

Waarover zou ik het dan hebben? Niet over politiek. Volgens de etiquette is politiek nooit een geschikt onderwerp. Ik bladerde wat verder in de etiquetteboeken. De meeste gingen over het gedrag van vrouwen; omdat iedereen weet dat de zaak der vrouwen mij na aan het hart ligt, hebben mensen me in de loop der jaren veel richtlijnen toegestuurd voor het vrouwelijk gedrag. Van losse vermaningen - 'met nagellak kunnen vrouwen zichzelf profileren' - tot en met het grote etiquettespel van vraag en antwoord uit 1998: 'Houdt de dame haar hoed op wanneer het volkslied wordt gespeeld?'

Omdat ik dus ziek was en het beleefdheidshalve niet over politiek mocht hebben, en al helemaal niet over de val van het kabinet, leek het dragen van hoeden me wel een geschikt onderwerp. Er waren trouwens ook regels voor het dragen van hoeden door mannen, maar die bleken dan toch weer over vrouwen te gaan. Zo zal een man bijvoorbeeld steeds de hoed afnemen wanneer hij een vrouw ontmoet, en tijdens een gesprek buitenshuis zal hij de hoed in de hand houden. Maar: 'Indien het gesprek van enigszins lange duur is en de temperatuur het voor de heer bezwaarlijk maakt met ontbloot hoofd te blijven staan, behoort de dame hem te verzoeken de hoed op te zetten.'

Er waren regels voor vrouwen, en wenken voor vrouwen, er waren wellevendheidsboekjes voor meisjes. Er was de serie 'Meisje, verdiep je', én er waren richtlijnen voor de Werkende vrouw, de W.v. Voor deze W.v. waren de regels dan weer net iets strenger dan voor de niet werkende vrouw, zodat we moesten begrijpen dat voor gewone vrouwen het dragen van kousen in de zomermaanden niet altijd verplicht is; 'de W.v. die ook maar enigermate een belangrijke functie heeft, dient echter kousen te dragen.' En op straat kan een lange broek bij koud weer wel worden gedragen, 'doch deze wordt op kantoor, (of waar dan ook) verwisseld voor een rok.' De W.v. die mij de tekst stuurde, had de woorden 'waar dan ook' onderstreept.

Ik geloof dat ik het al eerder heb gezegd: ik ben een beetje ziek. Niet iets om je zorgen over te maken, maar net genoeg om politiek voorlopig als een ongeschikt onderwerp te beschouwen. Net genoeg om te verlangen naar gezellige wederwaardigheden. En natuurlijk keek ik deze week gewoon als iedereen naar de gesprekken in het parlement, maar ik was een beetje ziek, dat zei ik al, en mijn hoofd begon teveel te bonzen. Daarom las ik liever nog wat in Raadgevingen voor vrouwen en meisjes. 'Zeil niet als een pasgeschilderd fregat naar de plaats van de afspraak', stond er. En: 'Vertel hem dat u veel van veldbloemen houdt.'

Ach, het waren vriendelijke raadgevingen, die ook de W.v. zich ter harte kon nemen. Terwijl op de achtergrond het kabinet maar bleef doorvallen, las ik over zelfoverwinning en discipline, over geduld en tact, over het belang van luisteren en geduldig toehoren: 'Luistert, gij schone en deugdzame, maar ook een beetje ondeugende vrouwen: leert op het juiste ogenblik te zwijgen. Niet alles wat een vrouw door het hoofd gaat is de moeite van het vertellen waard en vele verlovingen zijn verbroken, ja zelfs huwelijken zijn gestrand op al te grote spraakzaamheid.'

U wilt weten of er dan geen etiquette was voor Werkende mannen? Ja, die was er, maar die bleek gelukkig toch weer over het gedrag van vrouwen te gaan, zodat ik niet het risico liep onbedoeld te beginnen over politiek en etiquetteregels op te dringen aan het demissionaire kabinet: 'Houd in alles maat; zorg ervoor niet teveel te hopen en te verwachten, voorkom teleurstellingen, onderneem niets dat je niet aankunt, pas op met vrouwen.'

Enfin, misschien vindt u dat ik op deze plaats het landsbelang moet dienen en me niet moeten laten meeslepen door mijn persoonlijke humeuren. Dat is ook zo, en dat is nou precies het zwakke punt van werkende vrouwen. 'Een moeilijke opgave voor vele W.v.-en is het privéleven van het zakelijke leven gescheiden te houden. Gevolgen daarvan zijn een onevenwichtig humeur, te laat komen, dagdromerijen, privé-telefoontjes enz.', aldus het strenge oordeel van de gids voor de werkende vrouw: 'de W.v. die carrière wil maken, zal haar volle interesse aan haar werk moeten geven.'

En vooruit, omdat ik mijn bestaan als W.v. niet graag in gevaar zou brengen, beloof ik hierbij plechtig in het vervolg minder aandacht te besteden aan mezelf en meer aan de dingen die voor het land van wezenlijk belang zijn. Want: 'Ellenlange babbeltjes en roddelpraatjes behoren achterwege te blijven. Zij pleiten nimmer voor de W.v.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden