Welvaartsdaling door crisis valt volgens CBS erg mee in Nederland

We hebben wel wat ingeleverd, maar ten opzichte van de jaren negentig hebben we het nog altijd veel beter.

AMSTERDAM - Hoewel de koopkracht al drie jaar daalt en de vermogens van huishoudens door de crisis en de daarmee gepaard gaande gedaalde huizenprijzen bijna zijn gehalveerd, blijft Nederland nog altijd een welvarend land. Met gemiddeld 33.200 euro lag het besteedbaar inkomen in 2012 ongeveer op het niveau van 2005 en 15 procent hoger dan begin jaren negentig.


Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) stelt dit maandag in Welvaart in Nederland, een tweejaarlijkse rapportage over de stand van zaken rond inkomens, vermogens en schulden. Gemiddeld kunnen gezinnen nu minder uitgeven dan voor het begin van de crisis eind 2008, maar over de lange termijn beschouwd valt de inkomensdaling mee. 'We zijn natuurlijk wel wat armer geworden door de crisis, maar als je het van een afstandje bekijkt, is Nederland nog steeds een welvarend land', zegt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. De stijging van het inkomen van huishoudens ten opzichte van de jaren negentig heeft onder meer te maken met het toegenomen aantal tweeverdieners, doordat meer vrouwen zijn gaan werken.


De inkomensverschillen in Nederland zijn redelijk stabiel en internationaal vergeleken laag, stelt het CBS. De 20 procent huishoudens met de hoogste inkomens kregen 36 procent van al het inkomen. Nederland staat daarmee in de Europese topvijf van inkomensgelijkheid, na Slovenië, Zweden, Tsjechië en Slowakije. De verschillen bleven volgens het CBS tijdens de crisis ongeveer gelijk. Voor de crisis, in 2007, groeiden ze licht door een gunstige fiscale regeling voor directeuren-grootaandeelhouders met een eigen bedrijf.


Maar de vermogensverhoudingen zijn veel schever en die groeien ook. De rijkste 1 procent (74 duizend huishoudens) had in 2012 gezamenlijk 273 miljard euro aan aandelen, bank- en spaartegoeden, huizen en andere bezittingen, rekende het CBS onlangs voor het eerst uit. Dat is iets meer dan voor de crisis. De pensioenen zijn daarbij buiten beschouwing gelaten, omdat het daarbij gaat om geblokkeerd vermogen: mensen kunnen er nu niet vrij bij. Begin 2012 was 80 procent van het totale vermogen in handen van de 20 procent meest vermogende huishoudens. Dat zijn vooral ouderen, die tijd hadden vermogen op te bouwen en hun hypotheek (deels) af te lossen.


Het huis is de belangrijkste oorzaak van de groeiende verschillen sinds 2009. Voor het gros van de huishoudens bestaat het vermogen vrijwel uitsluitend uit de eigen woning, die de afgelopen jaren in waarde kelderde. Daardoor halveerde het doorsneevermogen bijna tot 27 duizend euro, meldde het CBS eerder dit jaar al. Ook de vermogenden kregen hiermee te maken - vaak zelfs nog sterker, omdat duurdere woningen meer in waarde daalden. Maar als compensatie hadden zij ook nog spaargeld, aandelen en andere beleggingen. Nu de woningmarkt stabiliseert, moet blijken of de vermogensverdeling minder scheef wordt.


Nederland telde in 2012, het jaar waarover het rapport gaat, 154 duizend miljonair-huishoudens: iets meer dan voor de crisis, in 2007. De meeste rijken (qua inkomen) wonen - naast Rozendaal (bij Arnhem) - in de bekende plaatsen in het westen als Bloemendaal, Laren, Blaricum en Naarden. De vermogensverdeling toont hetzelfde beeld, maar dat lijstje telt ook diverse Brabantse plaatsen, Alphen-Chaam voorop. Dat kan te maken hebben met bedrijven in het zuiden (Philips, ASML, VDL), maar dat is onduidelijk. Armere gemeenten zitten vooral in het noordoosten en in de voormalige mijnstreek.


Oxfam: 'Nederland steeds ongelijker'


De ongelijkheid in Nederland is veel groter dan gedacht, vooral als je kijkt naar vermogen. De vijf rijkste families van Nederland bezitten samen 32,5 miljard euro, en dat is bijna evenveel als de 3,2 miljoen armste Nederlanders samen. Daarmee is de vermogensongelijkheid even groot als in Polen en de VS. Dat stelt Oxfam Novib in het rapport Eerlijke belasting, gelijke kansen, dat vandaag verschijnt. De ontwikkelingsorganisatie vindt het 'onverteerbaar dat een elite de winst van de crisis opstrijkt die door de allerarmsten wordt opgebracht'. Oxfam Novib verwijst onder meer naar de brievenbus-bv's in Nederland. Belastingontwijking moet daarom actief worden aangepakt en vermogens, inkomsten uit vermogen en bedrijfswinsten moeten zwaarder worden belast. Er moet een lagere vrijstelling komen voor het vererven van ondernemingen, vindt Oxfam Novib.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden