Welsprekend de beste sloophamer

De fractieleiders in Den Haag vormen de eredivisie van de parlementaire democratie. Femke Halsema is van hen de beste...

den haag ‘Met een mix van vaak gespeelde boosheid, creativiteit en werkelijke charme weet zij tegenstanders in een debat in de hoek te drijven’, schrijft de jury van de Thorbeckeprijs over GroenLinks-leider Femke Halsema, die dinsdag de prijs voor meest welsprekende politica van dit moment in ontvangst nam.

De keuze voor Halsema is een terechte, zo zullen vooral premier Balkenende en PvdA-leider Bos op momenten van grote eerlijkheid wel willen toegeven. Hoe ‘werkelijk’ charmant ook, voor hen was Halsema het afgelopen politieke seizoen toch vooral de leider van de sloopploeg die Balkenende IV vakkundig onttakelde.

Toen Balkenende tijdens de afgelopen Algemene Politieke Beschouwingen hopeloos uit vorm was, was het Halsema die daarop genadeloos de schijnwerper zette. Na een zoveelste non-antwoord besloot ze met: ‘Nou, voorzitter, ik hou er maar mee op. Er komt niet veel meer uit, geloof ik.’ Het gebrek aan respect was voelbaar. Juist bij de statusgevoelige Balkenende, en juist uit de mond van Halsema, kwam het aan als een mokerslag.

Bos, die haar bij de invoering van het generaal pardon enkele jaren geleden nog zo warm feliciteerde, bewaart nare herinneringen aan zijn laatste debat met haar. Met iets wat op een glimlach moest lijken, probeerde hij in het heetst van de strijd nog iets van zelfverzekerdheid uit te stralen. ‘Wat zit u nou te lachen?’, beet Halsema hem opeens toe. Bos verstrakte en wist zich vanaf dat moment geen houding meer te geven.

Volgens haar collega-Kamerleden schroomt Halsema niet om trucs te gebruiken. De ‘concullega’ in het voorbijgaan even pseudovriendschappelijk heel hard op de schouder slaan terwijl die net wil interrumperen; heel hard fluisteren vlak bij de interruptiemicrofoons terwijl woordvoerders van andere partijen zich op hun inbreng proberen te concentreren. PvdA-fractieleider Hamer stopt weleens midden in haar verhaal, kijkt dan vragend naar de voorzitter en daarop naar Halsema. Die kijkt dan heel verbaasd: ‘Doe ik iets verkeerd?’

In het begin van haar carrière wist ze de toon vaak niet goed te raken. Uit die periode kleeft haar het imago aan van de iets te verontwaardigde mevrouw die altijd een te hoge toon aanslaat. Ook het juryrapport rept er weer van. Maar het is een steeds minder belangrijk onderdeel van haar repertoire. Ze praat een octaaf lager. In het afgelopen politieke seizoen, toen het er werkelijk om ging, hield ze het hele register verontwaardiging gedurende sommige urenlange debatten potdicht. Niet functioneel.

Wie de notulen van bijvoorbeeld de debatten over de commisse-Davids terugleest, ziet dat Halsema zich heeft ontwikkeld tot een vakvrouw. In die Irakdebatten hield Halsema haar focus bijna emotieloos op de inhoud. Zij en Pechtold beenden de antwoorden van het kabinet geduldig uit. Emotionele oprispingen van toenmalig SP-leidster Kant (‘Het was een illegale oorlog!’) werden in dat spel uitsluitend als storend ervaren; het gaf de regering steeds weer lucht.

Er wordt vaak laatdunkend gedaan over het Haagse spel, maar bestudering van dergelijke debatten maakt duidelijk dat het niveau hoog is. Fractieleiders als Pechtold, Rutte, Wilders en ook Hamer weten onder grote druk coherent te improviseren in vaak gecompliceerde debatten, waarbij pijlsnel keuzen moeten worden gemaakt: ga ik hier voor de inhoud, of voor de publieke tribune? Kies ik voor emotie, of zet ik de regering klem? De fractieleiders en politieke smaakmakers vormen de eredivisie van de parlementaire democratie. Het is niet niets om in dat gezelschap tot topscorer te worden gekozen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.