Wellink: 'We zijn gewoon voorgelogen'

‘Vertrouwen’ is in theorie de basis waarop de toezichthouders op de Europese financiële markten samenwerken. Een bank valt onder toezicht in het land waar het hoofdkantoor staat, en die toezichthouder deelt de informatie met andere landen waar de bank actief is.

President Nout Wellink van De Nederlandsche Bank (DNB) vertelde de onderzoekscommissie-De Wit donderdag hoe de samenwerking met IJsland ongeveer in zijn werk ging. Het was de late zomer van 2008, en de kredietcrisis begon zeer serieuze vormen aan te nemen. IJsland was een voor de hand liggend slachtoffer in de crisis: de eilandstaat had een enorme financiële industrie op een bevolking van driehonderdduizend zielen.

Geisers

Wellink vroeg zijn IJslandse collega hoe het gesteld was met de banken en het financiële stelsel. De zorgen bij de Nederlandse toezichthouder waren groot, want het IJslandse Icesave had op dat moment vele honderden miljoenen aan spaargeld in Nederland opgehaald. ‘Hij begon een heel verhaal over de potentie op de lange termijn van de IJslandse economie, over bronnen en geisers en vissen en weet ik niet wat. En dat de banken er zo goed voor stonden’, vertelde Wellink.

Dat was op 3 september. Een kleine week later zei de IJslander tegen Wellink dat hij al zes maanden eerder had gewaarschuwd voor de wankele financiële positie van het IJslandse bankwezen. ‘Ik heb lang gehoopt dat hij het gewoon niet in de gaten had’, zei Wellink tegen de commissie. ‘Maar toen dacht ik: we zijn gewoon voorgelogen.’

Smalle basis

Het vertrouwen tussen toezichthouders bleek wel vaker een heel smalle basis om te opereren. Toen Wellink moest besluiten of Fortis, Santander en Royal Bank of Scotland ABN Amro mochten overnemen, moest hij deels afgaan op het oordeel van hun toezichthouders. Hij zette vraagtekens bij de informatie die van de Belgische toezichthouder over Fortis binnenkwam. ‘Ik weet het niet, dat is mijn frustratie. Ik weet niet of wij op het moment dat we de verklaring van geen bezwaar afgaven, de goede informatie hebben gekregen’.

‘Ik heb Fortis-bestuurder Lippens toen gezegd: weet wat je doet, want je moet dit wel terugverdienen.’ Formeel kon hij verder niet veel doen: de Belgische toezichthouder ging over de soliditeit van Fortis, en Wellink moest daar maar op vertrouwen.

Britten nog bonter

De Britten maakten het nog bonter. RBS kreeg kort voor de overname van ABN Amro omgerekend bijna 46 miljard euro noodhulp van de Britse overheid. Maar dat wist Wellink niet toen hij zijn zegen gaf aan de overname. ‘Dat heeft me zeer gefrustreerd. Kennelijk was een van de drie overnemende partijen in over-, over-, overgrote problemen. Maar we lazen we het pas in december in de krant.’

Voor minister Bos van Financiën laat dit zien ‘hoe armetierig het Europese toezicht was geregeld’. ‘Niets hield de Britten tegen om dat zo te doen, ze hadden nergens verplichting toe. Alles was op basis van vrijwilligheid.’

Toezichtsautoriteiten

Inmiddels is er in Brussel een en ander veranderd. Er komen ‘toezichtautoriteiten’ die uniforme regels moeten opstellen. Groot-Brittannië heeft wel weten te voorkomen dat die autoriteiten landen kunnen dwingen om geld in een bank te stoppen. Wel mogen ze bemiddelen bij conflicten tussen nationale toezichthouders.

Bos noemt het een ‘een goede eerste stap’, maar Wellink wil nog steviger Europees toezicht. ‘De huidige stappen gaan niet ver genoeg, we hebben een echte Europese toezichthouder nodig. Er is veel gedaan aan de eenwording van de financiële markt.’ Maar de regels zijn onvoldoende.

Nout Wellink en Wouter Bos (ANP) Beeld
Nout Wellink en Wouter Bos (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden