Welkom in Yaphank... mits je blank bent

Het is een overblijfsel van het naziverleden van het Amerikaanse gehucht Yaphank, op 100 kilometer van New York: je kunt er alleen een huis kopen als je van Duitsers afstamt. Een echtpaar dat er woont, wil af van die bepaling. 

In 1938 had Yaphank nog een Adolf Hitler-straat. Beeld Bettmann / Corbis
In 1938 had Yaphank nog een Adolf Hitler-straat.Beeld Bettmann / Corbis

Hier in Yaphank, een plattelandsgemeenschap op Long Island, werden ooit nazizomerkampen gehouden en optochten met Amerikaanse vlaggen en spandoeken met hakenkruizen. Straten waren vernoemd naar Adolf Hitler, Joseph Goebbels en andere leiders uit de tijd van nazi-Duitsland.

Die optochten zijn er niet meer en de straten dragen nu andere namen, maar één ding is niet veranderd: de oorspronkelijke eigenaren van deze percelen houden nog steeds vast aan een bepaling dat huiseigenaren voornamelijk 'van Duitse afkomst' moeten zijn. Daardoor is deze gemeenschap van 45 gezinnen bijna volledig blank gebleven.

Die bepaling wordt nu voor de rechter aangevochten door Philip en Patricia Kneer, die een eengezinswoning aan de hoofdstraat bezitten. Zij dagen de German American Settlement League, eigenaar van de grond onder hun huis, voor de rechter met het argument dat hun praktijken discriminerend zijn en in strijd met de Fair Housing Act (Wet op Eerlijke Huisvesting).

Witte buurt

Het stel, beiden van Duitse komaf, was in 1999 aanvankelijk akkoord gegaan met de regels. In de jaren daarop kregen zij zowel morele als praktische bezwaren. Zij willen hun huis verkopen, maar de bepalingen van de Duits-Amerikaanse liga staan niet toe dat bewoners hun huis op de open markt te koop aanbieden. Zelfs een 'te koop'-bordje in de tuin is verboden. Alleen leden van de liga en hun vrienden mogen van de verkoop weten. Het gevolg is een witte buurt die ook wit blijft, zegt het echtpaar Kneer. 'Je voelt je een opgesloten dier', zegt Philip Kneer. 'Het is voor iedereen verschrikkelijk: voor ons, voor de kinderen en zelfs voor onze honden.'

Dat dergelijke bepalingen nog steeds bestaan, tientallen jaren na de invoering van de Wet op Eerlijke Huisvesting, toont aan hoe diep discriminatie verankerd was in de huizenmarkt en hoe de schimmen van dat verleden nu nog steeds rondwaren.

Bij het bewijsmateriaal dat de familie Kneer aanvoert, zitten ook foto's van een optocht in de jaren dertig van de Italiaanse Zwarthemden, aanhangers van Benito Mussolini, die op korte afstand van hun voortuin plaatsvond. En met een recente foto van een nazi-embleem boven een Duitse vlag in het gemeenschapshuis wordt een lijn getrokken van het verleden naar het heden.

Bijzonder geval

Robert G. Schwemm is advocaat en docent aan de Universiteit van Kentucky. Volgens hem speelt het afdwingen van dit soort bepalingen nog steeds, vooral in gesloten gemeenschappen waar maar weinig mensen weten hoe huizen van eigenaar veranderen en waar de bewoners alles bij het oude willen houden.

Toch vindt hij het geval van Yaphank, een gehucht in de gemeente Brookhaven in Suffolk County, bijzonder omdat die vereiste van Duitse afstamming op schrift staat. 'Ik heb in deze tijd nog nooit meegemaakt dat iemand probeerde zoiets te handhaven.'

Toch zeggen inwoners van Yaphank (uitgesproken als JA-penk) dat hoewel de gemeenschap voornamelijk uit blanken bestaat, er gebroken is met het racistische verleden. 'De meesten weten niet eens wat zich hier ooit heeft afgespeeld. Het komt nauwelijks ter sprake', zegt Robert Kessler, de voorzitter van de German American Settlement League, die de grond bezit, over de nazi-optochten die hier ooit zijn gehouden.

Nadat de advocaat van het echtpaar Kneer een brief had gestuurd en The New York Times vragen had gesteld, zei de liga dat ze zouden bespreken wat er aan de bepalingen moest worden gedaan en of ze nog wel gepast waren. Robert Kessler noemt de bepalingen 'verouderd' en vindt dat ze veranderd moeten worden zodat huiseigenaren meer vrijheid hebben bij het verkopen van hun huis. Maar, zegt hij, eerdere pogingen om de bepalingen te veranderen zijn weggestemd.

Leden van de German American Bund marcheren in 1937 met nazi- en Amerikaanse vlaggen in Kamp Siegfried, waaruit Yaphank is voortgekomen. Beeld The LIFE Picture Collection/Gett
Leden van de German American Bund marcheren in 1937 met nazi- en Amerikaanse vlaggen in Kamp Siegfried, waaruit Yaphank is voortgekomen.Beeld The LIFE Picture Collection/Gett

Nazi-sympathisanten

Vanaf de veranda van het huis dat zijn vader in 1945 kocht, zegt Kessler dat zijn gemeenschap en haar regels verkeerd begrepen worden. 'Mensen uit andere delen van de gemeente denken dat het hier verboden is voor niet-Duitsers. Dat is gewoon niet waar.'

De liga ontstond in de jaren dertig als een aftakking van de Duits-Amerikaanse Bond, een groep Amerikaanse nazi-sympathisanten die landelijk actief was. De rijtjeshuizen op Long Island zijn oorspronkelijk gebouwd als zomerbungalows van Kamp Siegfried, een pro-nazizomerkamp dat honderden deelnemers trok. Iedere zomer reisden gezinnen uit de hele staat per trein naar Manhattan en namen dan de vroege Camp Siegfried Special naar Yaphank.

Door de Tweede Wereldoorlog werden de Amerikanen wel anti-Duits, maar nazisympathieën werden nog geruime tijd getolereerd. Op foto's uit Kamp Siegfried staan kinderen in Duitse legeruniformen die de SS-vlag hijsen. Ook had iemand een heg geplant in de vorm van een hakenkruis. In de aangrenzende gemeenschap German Gardens kwamen naar Hitler en Goebbels vernoemde straten.

Tijdens de oorlog kwam de liga sterk onder de aandacht van de FBI en toen Hitler verslagen was, werd de grond door de federale overheid in beslag genomen. Na juridisch gesteggel kreeg de liga het land weer in bezit. Het nazikamp werd omgevormd tot een soort coöperatieve vereniging: de grond werd gemeenschappelijk eigendom van de groep en de leden mochten er huizen bezitten.

Oude stempel

Het echtpaar Kneer hoorde voor het eerst in 1998, kort na hun trouwen, dat er een huis te koop was. Een vriend van hen, wiens moeder in het huis was overleden, wilde het verkopen. Het stel herinnert zich dat ze een aanvraag hebben ingevuld en toestemming hebben gegeven voor een onderzoek naar hun antecedenten en kredietwaardigheid.

Ook herinneren ze zich dat leden van de liga een bezoek brachten aan de moeder van mevrouw Kneer, die ze als referentie hadden opgegeven. Een deel van dat gesprek vond plaats in het Duits. 'Het feit dat ze uit Berlijn kwam, maakte veel indruk', volgens mevrouw Kneer, die deze belangstelling van het bestuur merkwaardig vond.

Bij een daaropvolgend gesprek met het bestuur zei de toenmalige voorzitter van de liga volgens het echtpaar dat hij geen vragen meer had nu hij ze gezien had. Mevrouw Kneer zegt dat ze dacht dat 'hij wilde zien hoe ik eruitzag'. (Volgens de liga is deze persoon inmiddels overleden.)

Kessler betwijfelt dat er onderzoek is gedaan naar de etnische achtergrond van het echtpaar Kneer, maar geeft toe dat het gebeurd kan zijn 'als ze gesproken hebben met iemand van de oude stempel'. Tegenwoordig krijgen aspirant-kopers dergelijke vragen niet meer, zegt hij.

De huizen in het dorp zijn oorspronkelijk gebouwd als zomerbungalows. Beeld ULI SEIT/The New York Times/Redu
De huizen in het dorp zijn oorspronkelijk gebouwd als zomerbungalows.Beeld ULI SEIT/The New York Times/Redu

Zwarte vriend

Het echtpaar Kneer werd lid van de liga en kocht het huis voor 70.000 dollar, wat zelfs in die tijd voor Long Island een koopje was. Al gauw merkten ze 'dat het er anders was dan in andere buurten'. Het was een compleet blanke buurt, voor zover ze wisten. Een van de buren had een zwarte vriend, die volgens hen niet welkom was bij het merendeel van de gemeenschap. De zwager van meneer Kneer, die af en toe op bezoek kwam, was de enige andere zwarte persoon die er ooit kwam.

In 2006, na de geboorte van hun tweede kind, besloten ze hun huis te koop te zetten om groter te gaan wonen. Door de bepalingen van de liga konden ze niet openlijk adverteren en daardoor kregen ze geen fatsoenlijk bod, zeggen ze. Ze probeerden om met het pand als onderpand een lening te krijgen om het huis uit te bouwen, maar geen enkele bank wilde ze geld lenen omdat de grond eigendom was van de liga, waardoor een eventuele executieverkoop heel lastig zou zijn.

Vervolgens vroegen ze de liga om de bepaling te veranderen, zodat ze breder konden adverteren. 'Ze zeiden steeds: 'Er komt heus wel een koper. Wacht maar tot de zomer.' Maar ze willen de bepaling niet veranderen. Ze willen alles gewoon bij het oude houden', aldus Philip Kneer.

Uiteindelijk schakelde het echtpaar de Long Island Housing Services in, een stichting die opkomt voor eerlijke huisvesting en die zich nu als partij in het proces heeft gevoegd.

Veel veranderd

Volgens bewoners is er veel veranderd in de voorbije decennia, met uitzondering van de bepalingen. Terwijl er op veel brievenbussen in deze straat nog Duitse namen staan als Miethe en Kornefell, zitten er onder de jongere bewoners ook echtgenoten van ligaleden van Italiaanse, Ierse en Joodse komaf. De enige aan Duitsland gerelateerde evenementen zijn drie jaarlijkse feesten in het gemeenschapshuis, waaronder onlangs een 'Oktoberfest'.

Een bewoner, die anoniem wenst te blijven omdat hij geen ruzie wil met zijn buren, heeft wel begrip voor de familie Kneer. Hij geeft een verslaggever een rondleiding door zijn huis, met daarin een betonnen schuilkelder uit de tijd van de Tweede Wereldoorlog die inmiddels is verbouwd tot een voorraadkast. 'Als je hier een huis wilt verkopen, kun je geen kant op', zegt hij.

Deze bewoner is van mening dat de bepalingen het product zijn van een racistischer tijd die nu voorbij is, zowel landelijk als hier in deze gemeenschap. 'Vroeger ging het zo, en daarom zijn die bepalingen nu nog steeds zo.'

August Stahl, voormalig bestuurslid van de liga en tevens zwager van voorzitter Kessler, zegt dat hij voor het veranderen van de bepalingen zou stemmen. Volgens hem vormen de voorstanders van verandering 'langzaamaan' een meerderheid tegenover de oudere generatie die de veranderingen zolang heeft tegengehouden. Op de vraag of hij er bezwaar tegen zou hebben als niet-blanken hier kwamen wonen, zegt hij: 'Het zij zo.'

Amerikaans-Duitse bijeenkomst ter nagedachtenis van de sterfdag van Rijkspresident Paul von Hindenburg in kamp Siegfried bij Yaphank in 1937. Beeld Süddeutsche Zeitung Photo
Amerikaans-Duitse bijeenkomst ter nagedachtenis van de sterfdag van Rijkspresident Paul von Hindenburg in kamp Siegfried bij Yaphank in 1937.Beeld Süddeutsche Zeitung Photo

Klokkenluiders

Advocaat Andrew Wilson, die het echtpaar Kneer bijstaat, vergelijkt hen met klokkenluiders bij een grote onderneming. 'De weg van de minste weerstand zou zijn geweest om te verhuizen en het huis te verkopen op de manier waarop alle andere huizen hier sinds de jaren dertig zijn verkocht.'

Meneer en mevrouw Kessler voelen zich verraden door het echtpaar Kneer, dat afgelopen vrijdag opeens verhuisde zonder erbij te zeggen dat ze een rechtszaak gingen aanspannen. Mevrouw Kessler komt in tranen aan de deur en zegt: 'Ik beschouwde ze als onze kleinkinderen.' Meneer Kessler vraagt zijn vrouw om weer naar binnen te gaan. Hij zegt dat hij geen zin heeft in een rechtszaak en dat de liga, die het moet hebben van bescheiden contributies, niet over de middelen beschikt om zich voor de rechter te verdedigen. Wel wijst hij het idee van de hand dat discriminatie de reden is voor het proces.

'Ze kunnen het gewoon niet verkroppen dat ze hun huis niet kunnen verkopen voor de prijs die ze in gedachten hebben.'

Vertaling Leo Reijnen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden