Opinie

'Welkom in Sotsji, Poetins Olympische Potemkindorp'

Het Rusland dat zeven jaar geleden de Winterspelen kreeg toegewezen, was een hoopvoller land, schrijft Nina Chroetsjova.

OPINIE - Nina Chroetsjova
De Russische president Vladimir Poetin vandaag in Sotsji. Beeld ap
De Russische president Vladimir Poetin vandaag in Sotsji.Beeld ap

Herinnert u zich 2007? Rusland begon er weer uit te zien als een wereldmacht. De economie groeide jaarlijks met een recordsnelheid van 8,5 procent. Het politieke leven was gestabiliseerd. De steun voor president Poetin was enorm. De Tsjetsjeense opstand leek eindelijk onderdrukt te zijn. En als slagroom op de taart gunde het Internationaal Olympisch Comité de Winterspelen van 2014 aan Sotsji, Ruslands badplaats aan de Zwarte Zee.

In veel opzichten was het een vreemde keus: Sotsji heeft mooie bergen, maar weinig of geen sneeuw. Het ligt 1.400 kilometer ten zuiden van Moskou, met weinig directe vluchten uit Europa, terwijl je tot drie keer moet overstappen om er vanuit Noord-Amerika te komen.

Maar in 2007 begonnen de Russen optimistischer te worden over hun toekomst. In zijn rede voor het Olympisch Comité, redeneerde Poetin dat de Winterspelen Rusland niet alleen in staat zouden stellen alles te tonen wat bereikt was sinds de val van de Sovjet-Unie, maar het land ook door zijn politieke en economische transitie zouden helpen. Niets ging Poetin te ver, zelfs het debiteren van onnodige democratische platitudes ten overstaan van een Olympisch Comité, dat de Zomerspelen van 2008 al hadden gegund aan Peking.

Maar, toen eenmaal begonnen was aan de bouw, werd het moeilijker de realiteit van het moderne Rusland verborgen te houden. Het kolossale project, dat meer dan vijftig miljard dollar kostte (meer dan alle voorgaande Winterspelen samen), moest van Sotsji een sportparadijs maken. Maar corruptie en bouwproblemen hebben de voorbereidingen dwarsgezeten. Uitstel en verspilling zijn normaal tijdens olympische voorbereidingen, maar Rusland toont zich een ongeschikte gastheer om andere redenen.

Algemene sfeer van intolerantie
Zo zijn er twijfels over Poetins politieke legitimiteit. Zijn controversiële herverkiezing voor een derde termijn is internationaal veroordeeld en heeft een serie protesten uitgelokt in Rusland. Poetin antwoordde door vermeende politieke vijanden te arresteren en betogers op te sluiten, dit alles na showprocessen die, met de Spelen in aantocht, zijn opgevolgd door 'showvrijlatingen'. Deze zaken hebben bijgedragen aan een algemene sfeer van intolerantie in Rusland. Een door de regering gesteunde wet tegen homopropaganda, die niet-traditionele stellen criminaliseert, heeft in het buitenland verontwaardiging opgeroepen. Plaatselijke activisten hebben homoatleten zelfs gewaarschuwd geen tekenen van hun seksuele geaardheid te tonen in Rusland.

Hoewel de Winterspelen een moment van nationale trots zouden moeten zijn, worden buitenlandse atleten - en vooral Amerikanen - gewaarschuwd niet hun teamkleuren te tonen buiten de olympische omheining. Hen wordt sowieso afgeraden zich buiten de 'stalen ring' van beveiliging te begeven, hoewel Olympiërs doorgaans graag de omgeving verkennen.

Dit alles heeft weinig van doen met een gevoel van olympische solidariteit en internationale vriendschap. En het wordt nog erger. De autoriteiten hebben ook te maken met dreigementen van islamistische opstandelingen uit Tsjetsjenië die in andere Noord-Kaukasische republieken opereren, op een paar honderd kilometer afstand van Sotsji. Gevreesd wordt dat de 'zwart weduwen' - vrouwen van islamistische strijders die zijn gedood in de 'pacificatiecampagne' van het Kremlin - zelfmoordaanslagen voorbereiden op vliegvelden, treinstations en bussen.

Perverse mystiek
De vorige keer dat Rusland Olympische Spelen organiseerde - de Zomerspelen in Moskou, in 1980 - organiseerden de Verenigde Staten en hun bondgenoten een boycot, als antwoord op de Sovjet-invasie van Afghanistan. En toch was de Sovjet-Unie een supermogendheid, stagnerend maar stabiel. Haar totalitaire geheimzinnigheid, reusachtige militair-industriële complex, altijd aanwezige KGB-volgers, en het ogenschijnlijke dedain voor materieel comfort (tenminste voor gewone Russen) gaf de communistische hegemoniale macht een perverse mystiek die zelfs een simpel bezoekje aan het Rode Plein tot een gedenkwaardige trip maakte. Hoezeer het land ook werd gehaat of gevreesd, het viel niet te ontkennen dat het een grote speler op het wereldtoneel was.

Dat is nu anders. Poetins Rusland is zwak, opzichtig en corrupt - en het voldoet niet als olympische gastheer. De atmosfeer die rond de Spelen hangt, weerspiegelt veel van Ruslands slechtste trekken. In de vaak geciteerde woorden van oud-premier Viktor Tsjernomyrdin: 'We probeerden het beter te doen, maar het resultaat was als altijd.'

Zelfs als we ervan uitgaan dat de Spelen in Sotsji succesvol verlopen en dat, ondanks de veiligheidsrestricties en de officiële onverdraagzaamheid, atleten en bezoekers zich vermaken tijdens hun verblijf, is dit korte moment van Ruslands nationale trots dan echt de financiële en politieke kosten waard? Of zullen Russen over een half jaar wakker worden en zeggen: 'Ja, ons land heeft nu een mooie skipiste aan het strand.'

Nina Chroetsjova is professor internationale betrekkingen aan de New School in New York.

null Beeld getty
Beeld getty

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden