Reportage

Welkom in Riace, waar migranten welkom zijn

Het strand ziet er anders uit dan op de meeste plekken elders in Italië. In plaats van de netjes en ordentelijk opgestelde ligstoelen en parasols waarvoor badgasten per dag moeten betalen, zijn alle plekken hier gratis en voor iedereen beschikbaar. 'Dit is een vrij strand', staat er groot op een bord geschreven. 'Voor iedereen die hier komt om te zwemmen, en voor iedereen die hier aan komt zwemmen.'

De burgemeester van Riace.Beeld Nicola Zolin

Ook verderop, in de kronkelige straten bovenop de berg, zijn de borden niet te missen: 'Welkom in Riace, het dorp van de gastvrijheid'. En: 'Dit zijn alle nationaliteiten die in Riace wonen', met daaronder zo'n 25 vlaggetjes van overal ter wereld. Her en der liggen bootjes verspreid in regenboogkleuren met daarop Nigeria, Benin of Somalië geschilderd; een verwijzing naar de manier waarop de nieuwste bewoners van Riace hun weg vonden naar dit middeleeuwse gehucht.

'Vluchtelingenoplossing'

Italië verwerkt op dit moment zo'n 80 duizend officiële asielaanvragen, bovenop de nog veel meer vluchtelingen die door het land trekken, op naar het noorden. Vorig jaar kwamen in totaal 171 duizend bootvluchtelingen aan op het schiereiland, dit jaar staat de teller al op een kleine 100 duizend, exclusief alle vluchtelingen die de kusten niet haalden.

En net zoals overal in Europa heeft die exodus in ook Italië heftige discussies tot gevolg. Maar waar je op tv vooral hoort over het 'vluchtelingenprobleem', spreekt Domenico Lucano (57) over een 'vluchtelingenoplossing'. Want als Europa daadwerkelijk een fort is, dan lijkt het erop dat de burgemeester van Riace een van de poortjes wagenwijd open heeft gezet, met een groot welkomstbord ernaast.

Het bord.Beeld Nicola Zolin

Strijd voor gelijkheid

Het begon allemaal op 1 juli 1998, toen een boot met bijna tweehonderd Koerdische bootvluchtelingen midden in de nacht aanspoelde op het strand aan de voet van de berg. Een van de eersten die zich over de radeloze vluchtelingen ontfermde, was Lucano. Toen, in 1998, werkte hij als onderwijzer, inmiddels is hij voor de derde keer tot burgemeester van het bergdorpje verkozen.

Net als veel van zijn leeftijdsgenoten vertrok hij na zijn middelbare schooltijd definitief uit Riace 'wegens een gebrek aan werk, uitdaging en perspectief'. 'Ik was daarna, tijdens mijn studie actief bij het extreem-linkse Lotta Continua', legt hij uit. Een militante beweging die in de jaren '70 streed voor gelijke rechten van vrijwel iedereen, tot de club ten onderging aan interne ruzies, terroristische aanslagen en arrestaties. Dat was een deceptie voor Lucano, maar toen hij zomers later zijn geboortedorp weer eens aandeed, besefte hij dat die strijd voor gelijkheid ook op een klein slagveld kan worden gestreden. 'Ik besefte mij dat we elkaar konden helpen, dit leeglopende dorp en de mannen en vrouwen op die boot.'

Fort Europa

De Volkskrant buigt zich de komende weken over de vluchtelingencrisis die Fort Europa doet kraken. Wie zijn de migranten, wat zijn de gevolgen en kan het ook anders? Het probleem is zo ingewikkeld dat we zouden willen wegkijken, maar dat gaat niet lukken, schrijft hoofdredacteur Philippe Remarque in zijn introductie.

Stad van de toekomst

Want van het Riace dat hij zich uit zijn jeugd herinnerde, was bij zijn terugkomst weinig meer over. Er waren vooral lege, vervallen gebouwen die stonden te branden in een onbedaarlijk stralende zon, steeds meer middenstanders gaven er de brui aan en het schooltje bleek gesloten wegens een gebrek aan jeugd. 'Het lot van het dorp leek bezegeld', zegt Lucano. De vergrijzing was hier geen probleem, maar een gegeven.

Maar toen waren daar opeens de Koerden. Bahram Acar (49), bijvoorbeeld, die sinds die dag in Riace is blijven wonen én werken. Kleine klusjes, tot groot timmerwerk, zoals nu. Samen met Luigi, Domenico en een pas aangekomen collega Martin uit Ghana maken ze terrassen voor een nieuwe boomgaard naast het dorp. 'Aan het begin ging het langzaam en was het moeilijk', zegt hij, 'maar inmiddels heb ik vrienden gevonden en respecteren we elkaar. Ik verdien mijn eigen geld, betaal mijn huur. Het voelt hier goed.'

Niet lang na de komst van de Koerden richtte Lucano de stichting Città Futura op, wat stad van de toekomst betekent. Het idee: vluchtelingen zijn hier geen last, maar een antwoord op de aanhoudende ontvolking. Ze wonen in leegstaande huizen, proberen mee te draaien in de lokale economie en helpen de stad verjongen. Het gevolg: steeds vaker komen bussen vanuit de volle opvangkampen op Lampedusa en Sicilië richting Riace gereden waardoor het dorp inmiddels een kleine tweeduizend bewoners heeft, van wie een kwart vluchteling. Dankzij hen is het lokale schooltje is weer geopend en zij er in totaal zeventig banen bijgekomen.

Een migrant gaat met een ezel de stad rond om het vuilnis op te halen.Beeld Nicola Zolin

Begrip

Een van die banen is voor de Afghaanse Tahira, een vrouw die bijna drie jaar geleden met haar twee kinderen van tien en twaalf vluchtte voor de Taliban en nu werkt in een traditioneel borduuratelier. Ze heeft een verblijfsvergunning voor vijf jaar, haar kinderen gaan naar school en leren snel Italiaans.

Maar het naaiatelier levert niet alleen iets op voor Tahira, ook Catarina, die zelf uit Riace komt, heeft opeens weer werk. Ze begeleidt de Afghaanse en wordt daarvoor betaald. Hetzelfde geldt voor de bewoners die de migranten helpen een huis te zoeken, ze juridisch of psychologisch steunen, noem maar op.

'Tahira moest weg uit Afghanistan vanwege politiek geweld', zegt burgemeester Lucano. 'Maar hier in Riace is ook zeker plek voor economische vluchtelingen.' Het waren immers de grootouders van de huidige Riacesi die een kleine honderd jaar geleden met een derderangs bootticket op zak richting 'La Merica' trokken, op naar een beter leven. Of hun ouders na de oorlog, hopend op werk in Noord-Italië en nog recenter zelfs hun kinderen die naar Rome of Bologna verhuisden om te studeren.

'Er is hier, meer dan elders misschien, begrip voor mensen die hun armoede en uitzichtloosheid proberen te ontvluchten. We kennen allemaal soortgelijke verhalen in onze eigen families.'

Beeld de Volkskrant

Geen Italiaans paspoort

Voor elke vluchteling ontvangt de stichting Città Futura dertig euro per dag vanuit Rome, bedoeld voor bijvoorbeeld huisvesting en medische kosten. Migranten hebben voor één jaar recht op het geld, daarna moeten ze het zelf zien te rooien. De meesten trekken op dat moment verder naar het noorden, om elders een asielprocedure te starten. Jean (27) bijvoorbeeld, die begin dit jaar uit Kameroen vluchtte en na vier maanden Riace beseft dat hij weinig kans maakt op een vaste verblijfsvergunning. 'Kameroen is geen Eritrea, waar oorlog is. Vandaar. Maar voor nu heb ik hier een prima bed en dat is goed. Ik slaap hier beter dan in het kamp op Sicilië.'

Dat het gros van de vluchtelingen verder trekt, vindt burgemeester Lucano overigens niet verrassend. De droom die veel migranten van Europa hebben, speelt zich af tegen een andere achtergrond dan dit bergdorpje, en in een andere taal dan het Calabrees bovendien. 'Ze willen helemaal geen Italiaans paspoort, maar Zweedse, of Duitse papieren.'

Het bankbriefje dat aan de migranten wordt gegeven.Beeld Nicola Zolin

Nauwelijks problemen

Dat is overigens ook iets wat de originele bewoners van Riace voelen. De reden bovendien, dat volledige integratie uitblijft. De meeste Riacesi stellen zich tolerant op, meer dan dat ze daadwerkelijk blij zijn met de situatie. 'Alle huizen die leegstonden', zegt de doorgroefde Damiano (64) bijvoorbeeld, 'werden vroeger in de zomer wel eens verhuurd aan toeristen - dat kan nu niet meer. Maar ach, in de wintermaanden is het wel beter nu.' Of Luigi Santa Croce (70) korzelig: 'Natuurlijk, die bloemen daar, en die nieuwe straatstenen, die zijn er dankzij de zwarten, maar ik hoop niet dat ze straks de meerderheid krijgen. Dat zou niet goed zijn.'

Toch zijn er in Riace nauwelijks echte problemen, in tegenstelling veel andere plekken in Europa, Italië of zelfs Calabrië. De reden volgens Lucano: in de Città Futura woont niemand in kampen of oude, aftandse overheidsgebouwen, maar woont en werkt iedereen naast elkaar.

'Ik besef mij ook wel dat we afhankelijk zijn van subsidies en dat de meeste vluchtelingen doortrekken. Er is hier vooralsnog te weinig werk voor iedereen die komt. Maar geloof mij, als Riace noordelijker lag, dan woonden er al minstens 20 duizend mensen - zowel vluchtelingen als originele bewoners. Daarom noem ik dit de stad van de toekomst. Hier zie je dat het kan - niet alleen aan jezelf, maar aan het collectief denken.... Ik geloof er heilig in. Wat wij hier doen, dat zit uiteindelijk in iedereen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden