vijf vragenmondkapjesplicht

Welke overwegingen spelen bij het besluit over een mondkapjesplicht?

Het kabinet en de veiligheidsregio’s komen vanmiddag in Utrecht bijeen om te praten over een mondkapjesplicht in de openbare ruimte. Over nut en noodzaak heeft het Outbreak Management Team al advies uitgebracht. Eerder lekte al uit dat het kabinet niets voelt voor een landelijke regeling.

In het centrum van Rotterdam worden mondkapjes op straat verkocht. Beeld Marcel van den Bergh

Wat staat er vanmiddag op het spel? 

De 25 veiligheidsregio’s willen weten waarom het kabinet tegen een landelijke mondkapjesplicht in de openbare ruimte is en in hoeverre zij zelf regionaal, plaatselijk of misschien zelfs per straat een dergelijke plicht kunnen instellen. De kwestie is onder meer aangezwengeld door de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema en haar Rotterdamse collega Ahmed Aboutaleb, respectievelijk vanwege de grote drukte in bepaalde delen van de stad en de plotse toename van het aantal besmettingen. Formeel gesproken hebben beide burgemeesters niet aangedrongen op invoering van de mondkapjesplicht, maar willen ze weten of dat een nuttig en te hanteren instrument is om verspreiding van het virus te verminderen. 

Kunnen burgemeesters of veiligheidsregio’s zelf maatregelen opleggen? 

Volgens hoogleraar staatsrecht Wim Voermans van de Universiteit Leiden is een landelijke regel in strijd met de Grondwet. Via een noodverordening kunnen niet zomaar grondrechten (eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, recht op onaantastbaarheid van het lichaam) terzijde worden geschoven, heeft de Raad van State nog eens in mei herhaald. Via de nu bij de Kamer ingediende Tijdelijke wet maatregelen covid-19 zouden wettelijke obstakels wellicht kunnen worden opgeheven, maar in de memorie van toelichting heeft het kabinet al aangekondigd daar niets voor te voelen. Voermans zegt dat ‘de zonnekoninkjes’ van de veiligheidsregio’s, de 25 voorzitters onder wie Halsema en Aboutaleb, erop kunnen rekenen dat een lokale mondkapjesplicht tot het aanvechten van boetes leidt. De Wet veiligheidsregio’s geeft de voorzitters verregaande bevoegdheden. Maar het gaat niet zo ver als in andere landen, waar op basis van een noodtoestand wordt bestuurd. 

Waarom kan er dan bijvoorbeeld wél een mondkapjesplicht voor het ov bestaan?

Daar gaat het over een privaatrechtelijke relatie tussen een klant en een bedrijf. Een vervoersbedrijf kan het dragen van mondkapjes verordonneren als een soort algemene voorwaarde. Een regering of gemeente loopt wel tegen grondrechten aan omdat overheden een eenzijdige, publieke relatie met burgers hebben.

Stel dat het Veiligheidsberaad of regio’s toch tot maatregelen besluiten, dan ontstaat toch verwarring en een lappendeken aan regels?

‘Een burgemeester moet heel goed uitleggen waarom maatregelen op bepaalde plekken wel gelden en op andere niet’, zegt hoogleraar sociale psychologie Paul van Lange van de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. Voor de naleving is het belangrijk dat burgers de afweging begrijpen. De Lange denkt niet dat het verstandig is een plicht per straat te regelen. ‘Ik zou me kunnen voorstellen dat het bijvoorbeeld geldt voor het centrum van de stad, of zelfs de hele stad. Je kunt niet allerlei uitzonderingen maken, dat is vaak niet te volgen. En al helemaal niet voor de toerist.’

Hoe hebben ze het dan in het buitenland geregeld?

In Frankrijk geldt sinds 20 juli, bij landelijk decreet, een mondkapjesplicht voor de overkapte, publieke ruimte, zoals bijvoorbeeld winkels, musea en bioscopen. Het departement Mayenne (ten westen van Le Mans) had op 14 juli eigenstandig al zo’n plicht ingesteld (de wet in Frankrijk laat dat toe) omdat daar het aantal besmettingen rap opliep. 

In de Belgische kustplaats Oostende zijn mondkapjes sinds afgelopen zaterdag in de volledige bebouwde kom verplicht. Dat wil zeggen: mensen die zich te voet of per scootmobiel verplaatsen, moeten er een dragen. Fietsers, steppers en automobilisten niet. Mensen die ergens zitten of juist ‘intensief sporten’ zijn ook uitgezonderd van de plicht. 

De toeristische stad nam de maatregel vanwege het oplopend aantal besmettingen. ‘We vermoeden dat het virus zich op drukke momenten ook buiten verspreidt’, zegt de kabinetschef van de burgemeester, Margot Neyskens. ‘Daarnaast herinnert het mondkapje in het straatbeeld iedereen continu aan de situatie. We denken dat het er ook voor zorgt dat mensen meer afstand houden en regelmatig handen wassen.’

Waar Belgen tijdens de eerste maanden van de coronacrisis regelmatig klaagden over beperkingen, ziet Oostende nu een verandering van sentiment. ‘Toen we een tijd geleden kwamen met een aanmeldingssysteem voor het strand, stonden veel mensen op hun achterste poten’, zegt Neyskens. ‘Nu krijgen we vooral veel reacties van mensen die tevreden zijn, die zich veiliger voelen. De handhavers zien dat mensen de regels heel goed naleven.’

Die mentaliteitsverandering komt doordat mensen zich realiseren wat er op het spel staat, aldus Neyskens. ‘Iedereen begrijpt dat we teruggaan naar een totale lockdown als we nu niet streng genoeg zijn. Mensen hebben er veel voor over om ervoor te zorgen dat ze wel iets kunnen blijven eten op restaurant. Dat ze wel anderen kunnen blijven zien. En dat de scholen in september weer gewoon open kunnen gaan.’

LEES VERDER

Kabinet gaat mondkapje in openbare ruimte niet verplichten
Er komt geen landelijke mondkapjesplicht in de openbare ruimte. Het kabinet wil hier (voorlopig) niet aan, zo stellen Haagse ingewijden. Woensdag, als ook de 25 veiligheidsregio’s elkaar treffen, licht het kabinet dit besluit toe. 

Mondkapjesplicht, avondklok of ‘coronabubbel’: dit doen Europese landen om de tweede golf te voorkomen
Het vakantieseizoen leek ondanks alles toch vrij normaal te verlopen. Maar sinds de coronamaatregelen in mei versoepeld werden, is het aantal actieve besmettingen in Europa van 540 duizend tot 650 duizend opgelopen. Met nieuwe restricties hopen lokale instanties te voorkomen dat steden, regio’s of hele landen opnieuw op slot moeten.

In Spanje zijn mondkapjes nu een modeartikel
Nu het mondkapje verplicht is in Spanje, is er een ware mondkapjesmode in opkomst. Met Spaanse vlaggen, bloemetjes of een haaienbek: voor elk is er wat wils. 

De handelaar in mondkapjes beleefde in Heeg de mooiste weken van zijn leven
Kaya Bouma en Hassan Bahara beschrijven vanaf campings en vakantieparken hoe Nederland ‘noodgedwongen’ vakantie in eigen land viert. In deze aflevering:waarom een handelaar in mondkapjes de vier mooiste weken van zijn leven doorbracht in Heeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden