Welke kiezers lopen Trump en Hillary mis?

Vandaag weer een klapper: voorverkiezingen in vijf staten in de VS. Trump en Clinton zullen verder uitlopen. Maar er zijn voor hen ook onrustbarende cijfers: grote delen van de bevolking voelen niets voor een van hen.

De Amerikaanse voorverkiezingen vandaag, in vijf staten in het noordoosten, lijken voor de verandering tamelijk voorspelbaar te worden. Donald Trump en Hillary Clinton gaan naar verwachting met de meeste gedelegeerden uit Pennsylvania, Connecticut, Rhode Island, Delaware en Maryland aan de haal en zullen hun positie als koplopers versterken. De electorale soep lijkt wat helderder te worden.

In hun overwinningstoespraken zullen de winnaars hun tegenstanders weer adviseren de strijd te staken. De media zullen complete staten tot Trump- of Clinton-terrein uitroepen. Zo werkt dat, in een land waar een zilveren medaille als nederlaag geldt.

Verschillende Amerika's

Maar zo simpel is het niet. Nu de legpuzzel van de Amerikaanse voorverkiezingen zijn voltooiing begint te naderen wordt eens te meer duidelijk dat Amerika uit verschillende Amerika's bestaat. Er is een Amerika van Clinton en eentje van Trump, er is een Amerika van Sanders en eentje van Cruz, er is een Amerika van Kasich (een kleintje) en er is zelfs nog steeds eentje van Rubio.

Neem New York, vorige week. Clinton boekte een grote overwinning, met 57 procent van de stemmen, tegen de 43 procent van Bernie Sanders. Maar wie de kaart van de resultaten bekijkt ziet dat de staat bijna volledig door Sanders is veroverd. Alleen rond New York City en enkele steden in het noorden zijn wat Clinton-vlekjes te zien - al zijn dat natuurlijk wel heel dichtbevolkte vlekjes.

Wie de kaart van het hele land bekijkt, ziet dat Clinton heerst in het zuiden. Maar de bovenste helft en de linkerkant van Amerika worden gedomineerd door Sanders, op het platteland, in delen van de oude industriële rust belt, en in de universiteitssteden. Clinton mag in haar toespraken graag beweren dat ze in alle windstreken van het land gewonnen heeft, maar in het noorden en westen heeft ze toch echt vooral verloren. De meer gekleurde bevolking in de steden is daar haar belangrijkste houvast.

Zonder hen zou ze het niet redden. Wie ze niet aan zich weet te binden zijn de jongeren, de blanke arbeiders en het platteland. Die vormen bij elkaar toch ruim 40 procent van de Democraten.

Globale verticale stroken

Voor de Republikeinen geldt iets vergelijkbaars, alleen is het land anders verdeeld, in globale verticale stroken. Het oosten is van Trump, het midden van Cruz, het westen is nog een vraagteken. Meer gedetailleerd zijn ook binnen de staten verschillen te zien. Neem Wisconsin: Cruz was daar twee weken geleden de grote winnaar, maar tweederde van de staat (in oppervlak) ging naar Trump.

Waar liggen de breuklijnen? Er is de afgelopen maanden veel statistisch onderzoek gedaan naar het verband tussen stemvoorkeur en bevolkingssamenstelling in de verschillende counties (de provincies) in de staten. De gebieden waar veel op Trump wordt gestemd zijn armer dan gemiddeld, bevatten meer blanken zonder middelbare-schooldiploma, meer Amerikanen die zeggen Amerikaanse wortels te hebben (en geen Engelse, Ierse, Italiaanse of Duitse), meer bewoners van woonwagens en meer klassieke arbeiders in oude sectoren. De werkloosheid is niet per se lager, maar de arbeidsmarktparticipatie wel: veel mensen zoeken niet eens meer naar een baan, omdat die er niet zijn, of te weinig opleveren.

Socioloog Richard Florida zag de bevestiging in zijn correlaties: Trump-stemmers wonen in dunbevolkte gebieden met een relatief oude bevolking en weinig werknemers in de creatieve sector.

Tekst gaat verder onder graphic

20 duizend dollar hoger dan Trump-stemmers

Uit het onderzoek wordt ook duidelijk wie niet op Trump stemmen. De klassieke Amerikanen uit de voorsteden, de witte Angelsaksische protestanten (Wasps), de mannen en vrouwen met geld en een opleiding. Het gemiddelde inkomen van gebieden met veel Marco-Rubiostemmers is 20 duizend dollar hoger dan dat van Trump-stemmers. Van hen heeft 40 procent minimaal een paar jaar universitaire opleiding. John Kasich trekt veel kiezers in gebieden met gepromoveerden.

Maar ook opvallend in het onderzoek van socioloog Florida is dat de stemmers van Trumps grote concurrent Ted Cruz economisch vergelijkbaar zijn met die van Trump. Ze komen uit nog dunner bevolkte gebieden, zijn hooguit een beetje rijker, en maar iets beter opgeleid. Het verschil tussen Trump en Cruz is vooral cultureel: de Cruz-stemmers zijn klassieke religieuze conservatieven die alles bij het oude willen houden. Dit zijn de streng-christelijke stemmers in het midden-westen, maar ook de conservatieve Joden uit Brooklyn in New York, en de Mormonen uit Utah.

Wél verandering

Het zijn Amerikanen die zich op hun erf verschansen, met hun familie en God en hun geweer - de overheid is een kwaad dat bestreden moet worden, of het nou de belastingdienst IRS of de milieudienst EPA of de geboortebeperkingsdienst Planned Parenthood is. Voor Trump-stemmers ligt dat anders. Die willen juist wel verandering. De overheid doet het verkeerd, maar de oplossing ligt in een andere, niet een kleinere overheid.

Die verschillende Amerika's blijken ook uit de cijfers. De verkiezingen gaan natuurlijk over percentages, maar absolute aantallen vertellen ook een verhaal. Clinton heeft tot dusver 10,4 miljoen stemmen gekregen, Trump 8,7 miljoen, Sanders 7,7 miljoen, Cruz 6,4 miljoen, Rubio 3,4 miljoen en Kasich 3,2 miljoen. In totaal hebben Republikeinen en Democraten samen 40 miljoen stemmen uitgebracht. Het Amerika van Trump, om er maar eentje te noemen, is nog steeds een minderheid.

Het is een minderheid van het totaal, en zelfs een minderheid van de Republikeinen. Maar in een race waarin de winnaar buitenproportioneel veel gedelegeerden en buitenproportioneel veel aandacht krijgt, wordt de rest vaak vergeten.

Cruz en Kasich maken afspraken

Ted Cruz en John Kasich gaan samenwerken in de voorverkiezingen van enkele resterende staten. Kasich gaat geen campagne meer voeren in Indiana, Cruz tekent een niet-aanvalsverdrag in New Mexico en Oregon. Daarmee hopen ze dat de niet-Trump-stemmen in elke staat samenklonteren rond één van hen, wat de kans op een overwinning vergroot.

Trump heeft tot dusver veel baat gehad bij de verdeelde oppositie; daardoor kon hij in veel staten met een minderheid van de stemmen toch een meerderheid van de gedelegeerden krijgen. Nu gaan Cruz en Kasich, als twee wielrenners in de achtervolging op de koploper, elkaar dus eindelijk uit de wind houden.

Indiana, de staat die op 3 mei stemt, is daarbij vooral belangrijk. De staat in het Midden-Westen ligt op een kruispunt van invloeden: christelijk-conservatief (goed voor Cruz), maar ook laagopgeleid en industrieel (goed voor Trump), grenzend aan Ohio (goed voor Kasich, die daar gouverneur is). Omdat de eventuele winnaar in Indiana alle 57 gedelegeerden krijgt, kan elke stem doorslaggevend zijn. Voor Trump is Indiana waarschijnlijk cruciaal, om een absolute meerderheid te halen en zo een onvoorspelbare beslissing op de Republikeinse Conventie in juli te vermijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden