Welke kiezer denkt aan 2070?

Nog 48 uur en dan zullen de kiezers bepalen wat er gaat gebeuren met de pensioenen, de huizenmarkt of het zorgstelsel. De Volkskrant vat samen wat er inhoudelijk te kiezen valt. Vandaag het onderwijs: bezuinigen of investeren in de welvaart van de volgende generatie?

DILEMMA

Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Een cliché, maar ook het Centraal Planbureau leeft ernaar. De staatsrekenaars kennen investeringen in het onderwijs grote effecten op de economische groei toe - maar wel pas in 2070. Daarmee paai je geen kiezers. Wel met het tegenovergestelde: bezuinigen op onderwijs en met de opbrengst de belastingen verlagen.

Een peuter die volgend jaar naar de voorschoolse educatie kan, omdat daar extra geld voor is, is pas over een jaar of twintig hoger opgeleid - en draagt dan volgens het Centraal Planbureau bij aan een hogere arbeidsproductiviteit en dus een grotere economie. Voor een hele lichting peuters duurt dat nog veel langer.

Nog een dilemma is dat meer geld voor het onderwijs goed kan voelen, ook bij mogelijke kiezers, maar niet per se beter onderwijs als gevolg heeft.

Kleinere of grotere klassen: het maakt voor de onderwijskwaliteit weinig uit. En van een maatregel als een hoger salaris voor leraren is helemaal niet bekend of de leerlingen er iets van zullen merken.

KEUZEN

De verre-toekomstmuziek voor het onderwijs klinkt het mooist bij D66. In 2070 zal het bruto binnenlands product met 3,5 procent zijn gegroeid als de sociaal-liberalen de toon mogen zetten. De modellen van het Centraal Planbureau (CPB) geven met verbluffende nauwkeurigheid aan dat de onderwijsplannen van de PVV een krimp van de economie betekenen van 0,2 procent. Over 58 jaar dus.

Kiezen voor het onderwijs is kiezen voor de anderen - de kinderen, de kleinkinderen, of misschien de volgende generatie in haar geheel. De meeste kiezers hebben het onderwijs achter zich gelaten. Als er iets verandert in pensioen, zorg of woningsubsidies merken ze het, ook in hun portemonnee. Het onderwijs is veel abstracter.

Behalve dan voor leraren. Er zijn twee partijen die een hoger salaris voor leraren willen: D66 en GroenLinks. Van D66 krijgen onderwijspersoneel en schoolleiders gezamenlijk 200 miljoen euro. GroenLinks gaat daaroverheen met 400 miljoen.

Ook studenten zijn duurder of goedkoper uit, afhankelijk van de beslissingen in Den Haag. Bijvoorbeeld door de langstudeerboete. Van alle grote partijen wil alleen de PVV de boete blijven opleggen aan studenten die meer dan een jaar te lang over hun studie doen. Die boete keert dus waarschijnlijk niet terug na de verkiezingen.

In plaats daarvan overwegen veel partijen (VVD, PvdA, D66, GroenLinks) een sociaal leenstelsel. Dat moet de basisbeurs vervangen van maandelijks 96 euro voor thuiswonende en 266 euro voor uitwonende studenten. Studenten betalen hun studielening na het afstuderen terug afhankelijk van hun salaris - daarin zit het sociale. Het kabinet-Rutte was bezig een sociaal leenstelsel in te voeren in de masterfase. Studenten vrezen dat zo'n stelsel kinderen van arme ouders ontmoedigt.

Het CDA en D66 hebben het ook op de ov-kaart voor studenten voorzien. SP en GroenLinks willen juist gratis openbaar vervoer voor mbo'ers.

Het gros van de ideeën voor het onderwijs gaat echter niet over salarissen of beurzen, maar over de verbetering van scholen en universiteiten. Afgezien van de PVV trekken alle partijen geld uit voor extra scholing voor leraren. De VVD is de gulste gever: de leraren in het primair onderwijs, voorgezet onderwijs en mbo mogen voor 400 miljoen euro op cursus. Daarnaast is er 100 miljoen beschikbaar voor de begeleiding van beginnende docenten. D66 heeft identieke plannen.

Ook peuters, vooral die met een achterstand, moeten naar school. Immers: wie met een achterstand begint, haalt dat moeilijk in. GroenLinks trekt er 400 miljoen voor uit, VVD, PvdA en D66 ieder 200 miljoen.

Hoewel het financieel krappe tijden zijn, willen veel partijen per saldo meer investeren dan bezuinigen. GroenLinks scoort weliswaar een plus van liefst 2,4 miljard euro, maar het CPB schat de langetermijneffecten van de voorstellen van D66 - plus 1,7 miljard - gunstiger in.

PvdA en VVD investeren per saldo 600 en 200 miljoen. Het CDA speelt quitte, de SP komt op een min van 800 miljoen en de PVV bezuinigt alleen maar, 1,9 miljard euro. Populaire bezuinigingen zijn het afschaffen van gratis schoolboeken en van maatschappelijke stages, minder opleidingen in het hbo en mbo en minder kunstonderwijs.

De SP doet het opvallendste bezuinigingsvoorstel: bijna een miljard minder naar de scholen. Onvermijdelijk gevolg, zegt het CPB: grotere klassen, precies waar de SP hartgrondig op tegen is. 'Wij willen kleine scholen met kleine klassen', staat er nog op de SP-website, 'zodat alle kinderen zich veilig voelen en de aandacht krijgen die ze verdienen.' Behalve dan in verkiezingstijd, kennelijk.

CAMPAGNE

De verkiezingscampagne begon zo'n beetje met het onderwijs. Lijsttrekker Sybrand van Haersma Buma trapte af tijdens een debat bij een studentenvereniging: hij wilde plots de langstudeerboete, een verzinsel van het CDA, afschaffen.

Een meerderheid in de Tweede Kamer was daarvoor snel gevonden, want de maatregel is nooit populair geweest; PvdA, SP, D66 en GroenLinks waren steeds al tegen. De partijen trokken zich met CDA en VVD terug in een achterkamertje om het eens te worden over de dekking van het gat dat het wegvallen van de langstudeerboete zou veroorzaken. Na drie dagen moesten ze erkennen dat ze het niet eens werden.

Daarna is er weinig meer van het onderwijs vernomen. GroenLinks probeerde zichzelf nog even tot onderwijspartij te kronen, maar toen de CPB-cijfers eenmaal binnen waren, bleek dat de investeringen van D66 stukken beter waren voor het opleidingsniveau van de bevolking en dus voor de economie. Maar zelfs D66, van oudsher onderwijspartij, laat na om het onderwijs tot groot campagnethema te maken.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden