Welke economische route kiest Trump?

'We hebben een groots economisch plan', kondigde Donald Trump in zijn overwinningsspeech aan. Wat houdt zijn 'trumponomics' in? De nieuwe president van Amerika kan twee kanten op.

Beeld Alvaro Dominguez

Route 1: Trump blijkt een doodgewone spilzieke conservatief

Vergeet het gepraat over Trump als kandidaat van de aan lager wal geraakte globaliseringsverliezers. De arme Amerikanen stemden dinsdag in meerderheid op Hillary Clinton. Trump kreeg de massale steun van de blanke middenklasse en de rijken.

Daar hadden zij alle reden voor. Eén van de beloften van Trump waarvoor brede steun bestaat in zijn Republikeinse partij, is een forse verlaging van de belastingen. Iedereen zal profiteren, maar de hoogste inkomens het meest. Ook bij het bedrijfsleven kan de vlag uit. Als het aan Trump ligt, zakt de Amerikaanse variant op de vennootschapsbelasting van 35 naar 15 procent.

Van de opstand van de gewone man - 'Main Street' tegen Wall Street - blijft weinig over. Belangrijke hervormingen van de financiële sector dreigen te worden teruggedraaid. Nieuwszender CNBC berichtte donderdag zelfs dat de naam van Jamie Dimon, de machtige CEO van zakenbank JP Morgan, genoemd is als minister van Financiën.

Trumps kritiek op vrijhandel blijkt in dit scenario slechts een electoraal sausje. Vergelijkbaar met Bush jr. die met zijn compassionate conservatism christelijke solidariteit predikte. Zelfs de miljardeninvesteringen, Trumps New Deal, in de Amerikaanse infrastructuur kunnen best acceptabel zijn voor rechts Amerika. De vastgoedmagnaat mikt op privaat-publieke samenwerking. Bedrijven nemen dan een aanzienlijk deel van de financiering op zich. In ruil daarvoor mogen zij, bijvoorbeeld, tol heffen. Over milieuregels wordt niet moeilijk gedaan. Dat biedt tal van kansen voor investeerders, bouwbedrijven en projectontwikkelaars - mensen zoals Trump.

De grote vraag is natuurlijk hoe de nieuwe president dit gaat betalen. Zelf meent hij dat de belastingverlagingen 'slechts' 4.400 miljard dollar kosten. Onafhankelijke berekeningen gaan uit van het dubbele. Hoe dan ook komt het erop neer dat Trump zijn riskante persoonlijke investeringsstrategie - steek je in de schulden, bouw luchtkastelen als een Taj Mahal-casino, en hoop dat het goed gaat - over heel Amerika uitrolt. 'Het tijdperk van Amerikaanse begrotingsdiscipline kan weleens op zijn laatste benen lopen', voorspelt de Financial Times.

En nieuwe recordschulden, dat is nou precies wat Trumps partijgenoten níét willen. Maar conservatief Amerika koestert van oudsher een dubbele standaard als het om big government gaat: zolang de extra overheidsuitgaven ten goede komen aan rechtse hobby's, kraait er geen haan naar.

Dus krijgt ook het Amerikaanse leger meer geld, onder meer voor 42 nieuwe oorlogsschepen. En misschien dwingen al die schulden Trump wel een andere Republikeinse wens te vervullen: bezuinigingen op sociale zekerheid en medicare.

Dat klinkt vertrouwd. Niet voor niets regent het vergelijkingen met Republikeinse voorgangers als Ronald Reagan. Ook die werd niet geboren als de neoliberaal die wij ons herinneren. 'Ronald Reagan was niet altijd Ronald Reagan', merkte Arthur Laffer, een van de weinige gezaghebbende economen die Trump openlijk steunde tijdens zijn campagne, onlangs op. 'Hij moest zich ontwikkelen tot Ronald Reagan.'

Als het aan Laffer ligt, herhaalt de geschiedenis zich. Sinds de bankencrisis van 2008 is veelvuldig het einde van het neoliberalisme voorspeld. Misschien is dat waar, maar onder aanvoering van Donald Trump neemt de door hem zo verfoeide elite nog één keer de gelegenheid te baat om zich onbeschaamd op het buffet te storten.

Die rekening komt morgen wel.

Macht in de Fed

Trump wordt de eerste president die al binnen anderhalf jaar de Amerikaanse centrale bank Fed naar zijn hand kan zetten. Liefst vier van de zeven zetels binnen het hoogste bestuur zijn of komen vacant. De verwachting is dat hij die kans niet laat liggen, omdat hij zich buitengewoon kritisch heeft uitgelaten over zowel het rentebeleid als het monetaire verruimingsbeleid van de Fed.

In de board of governors van de Fed zijn nu al twee vacatures, omdat de Republikeinse meerderheid in de Senaat de benoeming van de kandidaten van Obama heeft geblokkeerd. Trump, die wel een meerderheid in de Senaat heeft, kan daardoor al meteen twee van zijn maatjes benoemen.

In februari 2018 lopen de termijnen van de huidige voorzitter Yellen en de vicevoorzitter Fisher af. Vrijwel zeker zullen die ook worden vervangen door Trumpianen.

Route 2: De Trump-revolutie dendert voort

Het jaar 2016 is het nieuwe 1979. Toen was het Margaret Thatcher, met in haar slipstream Ronald Reagan, die brak met de economische orthodoxie. Nu zet Donald Trump de oude vormen en gedachten bij het vuilnis. Voorbij is het liberale tijdperk van globalisering en vrijhandel, van neoliberalisme. We staan aan de vooravond van een radicale ommezwaai.

Dit is de Donald Trump zoals we hem uit zijn verkiezingscampagne kennen. Radicaal en nationaal. Alles waarvan het financieel-economische establishment nu nog hoopt dat het retoriek is, bedoeld om zijn achterban in de Rust Belt te plezieren, blijkt hem bittere ernst te zijn.

Zoals de muur langs de grens met Mexico. Of de ongeveer 11 miljoen illegale migranten die Trump het land wil uitzetten. Dat is een aanzienlijk deel van de Amerikaanse beroepsbevolking. Het resultaat: de lonen aan de onderkant van de arbeidsmarkt gaan omhoog, de werkloosheid omlaag. Zijn kiezers zullen tevreden zijn.

Leidt dat tot gierende inflatie, zoals bijvoorbeeld kredietbeoordelaar Moody's voorspelt? Elk nadeel heeft zijn voordeel: geldontwaarding maakt het stukken makkelijker voor Trump om de biljoenenschuld die hij zal opbouwen, af te betalen.

Ook als het om vrijhandel gaat, doet Trump in dit scenario geen water bij de wijn. Hij heeft al aangekondigd opnieuw te willen onderhandelen over het Nafta-verdrag. Gaat Mexico niet akkoord met zijn nieuwe, strengere voorwaarden, dan is hij bereid het hele akkoord op te blazen. Hetzelfde geldt voor andere vrijhandelsverdragen, van TPP in Azië tot TTIP met Europa. Internationale milieutoppen, zoals onlangs in Parijs, behoren sowieso tot het verleden.

Nog een voorstel uit zijn campagne: een importheffing van 45 procent op Chinese producten. Amerikanen die voorheen 500 dollar betaalden voor een laptop uit China, zijn voortaan 725 dollar kwijt. Zulke maatregelen bevestigen een trend die al langer rondwaart op het economische wereldtoneel: de terugkeer van het protectionisme. Aan Trump de primeur om definitief te breken met de liberale principes van de Washington Consensus. Die bepaalde dat de 'bescherming van binnenlandse industrieën tegen buitenlandse concurrentie', zoals de architect hiervan het omschreef, een economische doodzonde was.

Voor Trump is het juist een zegen. Daarmee sluit hij aan bij een oude Amerikaanse traditie. Neem de Republikein William McKinley, president van 1897 tot zijn liquidatie door een anarchist in 1901. Hij roemde het protectionisme als het 'grootse, meesterlijke, triomferende Amerikaanse principe'. Het was 'de sleutel tot onze economische voorspoed, de stut onder de Amerikaanse schatkist'.

Dat valt te hopen voor president Trump. Hij heeft zijn aanhang 25 miljoen nieuwe banen in het vooruitzicht gesteld. De economische groei moet onder zijn bewind bijna verdubbelen, naar 4 procent. Van het buitenland zal al die extra economische activiteit niet komen. Het ligt voor de hand dat de rest van de wereld, in reactie op het Amerikaanse protectionisme, ook zelf handelsbarrières gaat opwerpen. In de nieuwe, Trumpiaanse economie is het ieder land voor zich.

De Fransen hebben er al langer een hevig bediscussieerde term voor: 'demondialisering'. Trump zou de eerste zijn die de daad bij het woord voegt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden